મધ્ય પૂર્વના જળમાર્ગોમાં છવાયેલા તણાવ અને અનિશ્ચિતતાના વાદળો વચ્ચે ભારત માટે એક અત્યંત રાહતભર્યા સમાચાર આવ્યા છે. હોર્મુઝના જળમાર્ગ, જે વિશ્વની ઊર્જા નસ ગણાય છે, ત્યાંથી ભારતના 11 જહાજોએ સુરક્ષિત રીતે પસાર થઈને દેશ તરફ પ્રયાણ કર્યું છે. આ ઘટનાક્રમ ભારતીય અર્થતંત્ર અને ખાસ કરીને ગુજરાત માટે એક મોટી જીત સમાન છે, કારણ કે આમાંના મોટાભાગના જહાજો ગુજરાતના બંદરો તરફ જ આવી રહ્યા છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય સંઘર્ષો વચ્ચે, જ્યારે હોર્મુઝના જળમાર્ગ પર સતત તણાવનો માહોલ હતો, ત્યારે ભારતીય જહાજોની આ સફળ અને સુરક્ષિત અવરજવર એ ભારતની મજબૂત કૂટનીતિ અને દરિયાઈ સુરક્ષા ક્ષમતાનો પુરાવો છે. આનાથી દેશની ઊર્જા અને ખાદ્ય સુરક્ષા પર કોઈ નકારાત્મક અસર નહીં પડે તે સુનિશ્ચિત થયું છે, જે કરોડો ભારતીયો માટે સારા સમાચાર છે.
હોર્મુઝનો જળમાર્ગ એ મધ્ય પૂર્વનો સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે. વિશ્વના કુલ ક્રૂડ ઓઈલ અને પ્રાકૃતિક ગેસનો લગભગ 20-25% હિસ્સો આ જ માર્ગેથી પસાર થાય છે. ભારતે પોતાની કુલ તેલની જરૂરિયાતના 80-85% આ જ રૂટથી આયાત કરે છે. તાજેતરમાં આ વિસ્તારમાં વધેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવને કારણે જહાજોની અવરજવર પર પ્રશ્નાર્થ સર્જાયો હતો, જેનાથી વૈશ્વિક બજારોમાં ચિંતાનો માહોલ હતો. ભારતે આ સ્થિતિને ગંભીરતાથી લઈ, પોતાના જહાજો અને નાવિકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે તાત્કાલિક પગલાં ભર્યા હતા.
વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જાયસવાલે પુષ્ટિ કરી છે કે 17 જૂનથી અત્યાર સુધીમાં 11 ભારતીય જહાજોએ હોર્મુઝ જળમાર્ગ સુરક્ષિત રીતે પાર કર્યો છે. આ એક મોટી સિદ્ધિ છે, કારણ કે અન્ય 10 ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા જહાજો હજુ પણ ફારસની ખાડીના વિસ્તારમાં હાજર છે અને તેમની સુરક્ષિત વાપસી માટે પ્રયાસો ચાલુ છે.
આ 11 જહાજોમાંથી, ત્રણ વિશાળ ક્રૂડ ઓઈલ ટેન્કર – દેશ વૈભવ, દેશ વિભોર અને સનમાર હેરાલ્ડ – 8,60,000 મેટ્રિક ટનથી વધુ ક્રૂડ ઓઈલ લઈને સફળતાપૂર્વક હોર્મુઝ પાર કરી ચૂક્યા છે. આ જહાજો પર કુલ 94 ભારતીય નાવિકો સવાર હતા અને તેમની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી છે.
ખાસ વાત એ છે કે, દેશ વૈભવ ગુજરાતના વડિનાર બંદર તરફ આવી રહ્યું છે, જ્યારે દેશ વિભોર સિક્કા બંદર પહોંચશે. સનમાર હેરાલ્ડ 1 જુલાઈએ ઓડિશાના પારાદીપ બંદર પર પહોંચવાનું છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ગુજરાતને આ સફળ ઓપરેશનનો સૌથી મોટો ફાયદો થવાનો છે.
માત્ર તેલ જ નહીં, પરંતુ ભારતની ખાદ્ય સુરક્ષા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ એવા ખાતરનો પુરવઠો પણ આ જ માર્ગે આવે છે. ચાર જહાજો યુરિયા, DAP અને સલ્ફર જેવા ખાતરો લઈને હોર્મુઝ પાર કરી ચૂક્યા છે. આ જહાજો ગુજરાતના મુંદ્રા, આંધ્રપ્રદેશના કૃષ્ણાપટ્ટનમ-કાકીનાડા અને ઓડિશાના પારાદીપ બંદરો પર પહોંચી રહ્યા છે. આ પુરવઠો ખરીફ સીઝન પહેલા ખેડૂતો માટે અત્યંત જરૂરી છે, અને તેનાથી ખેડૂતોને મોટી રાહત મળશે.
ભારત સરકારે આંતરરાષ્ટ્રીય કૂટનીતિ અને પોતાની મજબૂત નૌસેનાનો ઉપયોગ કરીને આ સ્થિતિને સામાન્ય રાખવાને પ્રાથમિકતા આપી છે. ભવિષ્યમાં આવા સંકટને ટાળવા માટે ભારતે પોતાની દરિયાઈ ક્ષમતામાં વધારો કર્યો છે અને જરૂરિયાત મુજબ વૈકલ્પિક માર્ગો પર પણ વિચાર કરી રહી છે. લાંબા ગાળે, આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ઘરેલું તેલ ઉત્પાદન વધારવા અને નવી ઊર્જાના સ્ત્રોતો વિકસાવવા એ ભારતની મુખ્ય વ્યૂહરચના રહેશે. આ ઉપરાંત, આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ અને સુરક્ષા કરારો મજબૂત કરવા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવશે.
આ ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે પડકારો હોવા છતાં, ભારત પોતાની સુરક્ષા અને આર્થિક હિતોનું રક્ષણ કરવામાં સક્ષમ છે. ગુજરાતના બંદરો પર આ જહાજોનું આગમન રાજ્યની આર્થિક ગતિવિધિઓને વેગ આપશે અને ખેડૂતો માટે ખુશીના સમાચાર લાવશે.
