ગુજરાત હાઈકોર્ટની સંવેદનશીલતાથી એશિયાટિક સિંહોનું રક્ષણ

(પ્રતિનિધિ)કિશોર સોલંકી: 2016થી હાઈકોર્ટે સિંહોના અકુદરતી મૃત્યુના મુદ્દે સ્વયંભૂ કાર્યવાહી શરૂ કરી, જેમાં વીજ કરંટ, ખુલ્લા કૂવા અને ટ્રેન હડફેટ જેવા કારણોનો સમાવેશ થયો. આ કેસ 21 વખત કોર્ટના બોર્ડ પર આવ્યો, અને 2024માં ફરીથી ટ્રેન હડફેટના સમાચારોને ધ્યાને લઈને કોર્ટે કડક પગલાં લીધાં. કોર્ટે રેલવે અને વન વિભાગને સંયુક્ત તપાસ, SOP તૈયાર કરવા અને અકુદરતી મૃત્યુ રોકવા નિર્દેશ આપ્યા. આ SOP હેઠળ નોંધપાત્ર પગલાં લેવાયા, જેનાથી સિંહોની સુરક્ષામાં સુધારો થયો.

કોર્ટના મુખ્ય નિર્દેશો

હાઈકોર્ટે નીચેના મુખ્ય નિર્દેશો આપ્યા, જે સિંહોના રક્ષણમાં નિર્ણાયક સાબિત થયા:

ટ્રેનની ઝડપ ઘટાડવી: ગીર વન્યપ્રાણી અભયારણ્ય વિસ્તારમાં ટ્રેનની ઝડપ 30-40 કિમી/કલાક કરવામાં આવી, ખાસ કરીને રાત્રે ટ્રેન ચલાવવાનું બંધ કરાયું.

પેટ્રોલિંગ અને ફેન્સિંગ: વન વિભાગે રેલવે ટ્રેકની આસપાસ પેટ્રોલિંગ વધાર્યું, અને રેલવેએ ટ્રેકની આસપાસ ફેન્સિંગ રિપેર કરી.

અન્ડરપાસ અને લાઈટિંગ: સિંહોની સુરક્ષિત અવરજવર માટે અન્ડરપાસનું નિર્માણ અને ટ્રેનની હેડલાઈટ્સની ગુણવત્તા સુધારવાની ભલામણ કરાઈ.

હાઈ-લેવલ કમિટી: રેલવે અને વન વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીઓની કમિટી બનાવવામાં આવી, જે સમયાંતરે સમીક્ષા કરે છે.

રેલવે અને વન વિભાગનું સંકલન

શરૂઆતમાં રેલવે અને વન વિભાગ એકબીજા પર દોષારોપણ કરતા હતા, પરંતુ હાઈકોર્ટના દખલથી બંનેએ સંકલિત પ્રયાસો શરૂ કર્યા. રેલવેએ ટ્રેનની ઝડપ ઘટાડી, જ્યારે વન વિભાગે ડ્રોન કેમેરા અને પેટ્રોલિંગ દ્વારા નજર રાખવાનું શરૂ કર્યું. આનાથી ટ્રેન હડફેટની ઘટનાઓ નોંધપાત્ર રીતે ઘટી, અને 2024 પછી આવી કોઈ ઘટના નોંધાઈ નથી.

બાકી રહેલા પડકારો

જોકે ટ્રેન હડફેટની ઘટનાઓ ઘટી છે, વીજ કરંટ અને ખુલ્લા કૂવામાં પડવાને કારણે સિંહોના મૃત્યુ હજુ ચિંતાનો વિષય છે. હાઈકોર્ટે આ મુદ્દાઓ પર વન વિભાગ અને સરકારને વધુ અસરકારક પગલાં લેવા તાકીદ કરી છે. રિલાયન્સ દ્વારા ગીરમાં 1,534 ખુલ્લા કૂવાઓ ફરતે સંરક્ષણ દિવાલ બાંધવામાં આવી, જે એક સકારાત્મક પગલું છે.

ગુજરાત હાઈકોર્ટની સંવેદનશીલતા અને સક્રિય હસ્તક્ષેપે એશિયાટિક સિંહોના રક્ષણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. કોર્ટના નિર્દેશોએ રેલવે અને વન વિભાગને જવાબદાર બનાવીને સિંહોના અકુદરતી મૃત્યુમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો. 2025ની સિંહ વસ્તી ગણતરીમાં 891 સિંહો નોંધાયા, જે ગુજરાતના સંરક્ષણ પ્રયાસોની સફળતા દર્શાવે છે. હાઈકોર્ટની આ ભૂમિકા ભારતની જૈવવિવિધતાને જાળવવામાં એક નમૂનારૂપ ઉદાહરણ છે.