ભારતની મિત્રતા આજે વૈશ્વિક સ્તરે એક મજબૂત આધારસ્તંભ બનીને ઉભરી રહી છે, જેનો તાજો પુરાવો માલદીવના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ નશીદના નિવેદનથી મળે છે. માલદીવ વચ્ચેના સંબંધો અત્યંત નાજુક તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યા હતા ત્યારે નશીદે સ્વીકાર્યું છે કે ભારતે હંમેશા સંકટના સમયે માલદીવનો હાથ પકડ્યો છે. આ માત્ર રાજદ્વારી નિવેદન નથી, પરંતુ દક્ષિણ એશિયાના બદલાતા ભૂ-રાજકીય સમીકરણોનો સંકેત છે. અમદાવાદથી લઈને માલે સુધી, આ નિવેદનની અસરો વેપાર અને પ્રવાસન ક્ષેત્રે સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહી છે, જે ભારતની વધતી જતી વૈશ્વિક શક્તિનો અહેસાસ કરાવે છે.
માલદીવ સંકટ અને નશીદનું નિવેદન
માલદીવમાં તાજેતરના વર્ષોમાં ચીન તરફી ઝુકાવ ધરાવતી સરકારને કારણે ભારત સાથેના સંબંધોમાં ખટાશ આવી હતી. જોકે, મોહમ્મદ નશીદે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યારે પણ માલદીવ પર આર્થિક કે સુરક્ષાનું સંકટ આવ્યું છે, ત્યારે ભારત સૌથી પહેલા મદદે આવ્યું છે.
માલદીવના દેવાની કટોકટી દરમિયાન ભારતે ₹૧૬,૭૦૦ કરોડ ($2 Billion) થી વધુની આર્થિક સહાય પૂરી પાડી છે.
૧૨ માર્ચ ૨૦૨૬ના રોજ નશીદે ભારતના ઐતિહાસિક સમર્થનને યાદ કરીને વર્તમાન સરકારને અરીસો બતાવ્યો છે.
પીવાના પાણીની અછત (ઓપરેશન કેક્ટસ) થી લઈને કોવિડ રસી સુધી, ભારત પ્રથમ પ્રતિસાદ આપનાર દેશ રહ્યો છે.
માલદીવમાં ભારતીય પ્રોજેક્ટ્સની કિંમત હાલમાં ₹૨૦,૦૦૦ કરોડ ($2.4 Billion) થી વધુ છે.
ભારતનું વ્યૂહાત્મક વલણ અને વિદેશ મંત્રાલયનો પ્રતિભાવ
નવી દિલ્હીએ હંમેશા 'નેબરહુડ ફર્સ્ટ'ની નીતિ પર ભાર મૂક્યો છે. વિદેશ મંત્રાલયે (MEA) નશીદના નિવેદન બાદ માલદીવ સાથેના સંબંધોને સ્થિર કરવાના સંકેત આપ્યા છે.
ભારત દક્ષિણ એશિયામાં નેટ સિક્યુરિટી પ્રોવાઈડર તરીકે પોતાની ભૂમિકા મજબૂત કરી રહ્યું છે.
વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માલદીવની સાર્વભૌમત્વનું સન્માન કરવાની સાથે સુરક્ષા હિતો સાથે સમાધાન નહીં થાય.
યુએન (UN) સ્તરે ભારતના વધતા કદને કારણે માલદીવ જેવા ટાપુ દેશો માટે ભારત સાથેના સંબંધો અનિવાર્ય બન્યા છે.
ગુજરાત અને NRI કનેક્શન: સીધી અસર
ભારતની મિત્રતા અને માલદીવના સુધરતા સંબંધોની સીધી અસર ગુજરાતના અર્થતંત્ર પર પડે છે. ગુજરાતના હજારો પરિવારો પ્રવાસન અને બાંધકામ ક્ષેત્રે માલદીવ સાથે જોડાયેલા છે.
અમદાવાદ અને સુરતના હીરા ઉદ્યોગપતિઓ માલદીવમાં લક્ઝરી રિસોર્ટ્સમાં મોટા પાયે રોકાણ કરી રહ્યા છે, જેનું મૂલ્ય આશરે ₹૪,૧૦૦ કરોડ ($500 Million) છે.
ગલ્ફ અને સિંગાપોરમાં રહેતા ગુજરાતી NRIs માલદીવ મારફતે ભારતમાં રેમિટન્સ મોકલે છે, જે વાર્ષિક ₹૮૦૦ કરોડ ($100 Million) થી વધુ હોવાનો અંદાજ છે.
માલદીવમાં કાર્યરત અંદાજે ૨૫,૦૦૦ ભારતીયોમાં મોટો હિસ્સો ગુજરાતી એન્જિનિયરો અને શિક્ષકોનો છે, જેમની વિઝા સુરક્ષા હવે સુધરશે.
ભૂ-રાજકીય ઇતિહાસ અને સંદર્ભ
૧૯૮૮માં જ્યારે માલદીવમાં તખ્તાપલટનો પ્રયાસ થયો હતો, ત્યારે ભારતીય સેનાએ 'ઓપરેશન કેક્ટસ' દ્વારા લોકશાહી બચાવી હતી. આજે પણ સ્થિતિ સમાન છે, બસ હથિયારોને બદલે આર્થિક પેકેજની લડાઈ છે.
ઐતિહાસિક રીતે, માલદીવ હંમેશા ભારતનો સાંસ્કૃતિક અને સુરક્ષા ભાગીદાર રહ્યો છે.
ચીનનું 'ડેબ્ટ ટ્રેપ' (દેવાની જાળ) માલદીવને શ્રીલંકા જેવી સ્થિતિમાં લાવી શકે છે, જેની ચેતવણી નશીદે આપી છે.
આર્થિક પોસ્ટ-મોર્ટમ અને બજાર પર અસર
આ નિવેદન બાદ ભારતીય પ્રવાસન કંપનીઓના શેરમાં ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. ખાસ કરીને બ્લુ-ચિપ કંપનીઓ જે માલદીવમાં સક્રિય છે.
ભારતીય રૂપિયો (₹) માલદીવિયન રુફિયા સામે મજબૂત થયો છે, હાલનો દર ૧ રુફિયા = ₹૫.૪૦ (approx) છે.
ક્રૂડ ઓઈલના સપ્લાય રૂટ પર માલદીવની ભૌગોલિક સ્થિતિને કારણે ભારત માટે તે સુરક્ષા અને આર્થિક રીતે મહત્વનું છે.
ભવિષ્યની આગાહી: આગળ શું?
આગામી ૬ મહિનામાં ભારત અને માલદીવ વચ્ચે ઉચ્ચ સ્તરીય દ્વિપક્ષીય બેઠકોની શ્રેણી યોજાઈ શકે છે.
નિષ્ણાતોના મતે, માલદીવ ફરી એકવાર 'ઇન્ડિયા ફર્સ્ટ' નીતિ તરફ વળશે, જે ગુજરાતી બિઝનેસમેન માટે મોટી તક છે.
સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સહકાર વધવાથી હિંદ મહાસાગરમાં ચીનનો પ્રભાવ ઘટવાની પ્રબળ શક્યતા છે.
ભારતની મિત્રતા એ માત્ર શબ્દો નથી પરંતુ મુશ્કેલીના સમયે ખડેપગે રહેવાની પ્રતિબદ્ધતા છે, જે નશીદે સ્વીકારી છે. માલદીવ વચ્ચેના સંબંધો હવે નવા આયામો સર કરશે, જેમાં સુરક્ષા અને આર્થિક વિકાસ કેન્દ્રસ્થાને રહેશે. ગ્લોબલ ઇકોનોમીમાં ગુજરાતનો ડંકો વાગી રહ્યો છે અને ભારતની આ મજબૂત ડિપ્લોમસી ગુજરાતીઓના વૈશ્વિક હિતોને હંમેશા સુરક્ષિત રાખશે.
