છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં 10 લાખથી વધુ ભારતીયોએ પોતાની નાગરિકતા છોડી દીધી છે. સંસદમાં રજૂ કરાયેલા આંકડા દર્શાવે છે કે દર વર્ષે લગભગ 2 લાખ લોકો વિદેશી નાગરિકતા અપનાવી રહ્યા છે. વ્યક્તિગત સગવડ, બહેતર જીવનશૈલી અને વિદેશમાં તકોની શોધ આ ટ્રેન્ડને વેગ આપી રહી છે.
સંસદમાં થયો ખુલાસો
2025ના ચોમાસુ સત્રમાં સંસદમાં એક સવાલના જવાબમાં સરકારે આ વધતી પ્રવૃત્તિને સ્વીકારી. વિદેશ મંત્રાલય (MEA)ના તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે 2019થી 2024 દરમિયાન 10,40,860 ભારતીયોએ સ્વેચ્છાએ પોતાનું પાસપોર્ટ સરેન્ડર કર્યું છે. એટલે કે દર વર્ષે સરેરાશ 2 લાખ લોકો ભારતને 'ગુડબાય' કહી રહ્યા છે. આંકડા નીચે મુજબ છે:
2019માં 1,44,017 લોકોએ નાગરિકતા છોડી
2020માં આ સંખ્યા ઘટીને 85,256 થઈ
2021માં વધીને 1,63,370 થઈ
2022માં રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી – 2,25,620
2023માં 2,16,219
2024માં 2,06,378 લોકોએ ભારત છોડ્યું
ભારતીયો કયા દેશની નાગરિકતા લઈ રહ્યા છે?
ભારતીય નાગરિકો લગભગ 135 દેશોમાં જઈને સ્થાયી થઈ રહ્યા છે. આમાં અમેરિકા, બ્રિટન, ફ્રાન્સ, જર્મની જેવા વિકસિત દેશોનો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ આ સાથે આઇસલેન્ડ, બ્રાઝિલ, એન્ટીગુઆ એન્ડ બાર્બુડા, વેટિકન જેવા ઓછા જાણીતા દેશોમાં પણ લોકો જઈ રહ્યા છે.
ભારતીય નાગરિકતા કેમ છોડી રહ્યા છે?
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, વ્યક્તિગત સગવડ, વિદેશમાં નોકરી, કાયમી નિવાસ અથવા બહેતર જીવનશૈલીની ઇચ્છા આની પાછળનાં મુખ્ય કારણો છે. ભારતમાં ડ્યુઅલ નાગરિકતાની મંજૂરી નથી, તેથી જેવી રીતે કોઈ વિદેશી નાગરિકતા લે છે, તેને ભારતીય નાગરિકતા છોડવી પડે છે. ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ 9 અને નાગરિકતા અધિનિયમ 1955ની કલમ 9 હેઠળ ડ્યુઅલ નાગરિકતા પ્રતિબંધિત છે.
અમીરો પણ છોડી રહ્યા છે દેશ
એક રિપોર્ટ અનુસાર, 2025માં લગભગ 3,500 ભારતીય કરોડપતિઓ વિદેશમાં સ્થાયી થવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે. જોકે, 2023 અને 2024માં આ સંખ્યા વધુ હતી (અનુક્રમે 5,100 અને 4,300), જે દર્શાવે છે કે અમીર ભારતીયોની આ પ્રવૃત્તિ હવે થોડી ઘટી રહી છે.
ભારતીય નાગરિકતા કેવી રીતે છોડી શકાય?
જો કોઈ ભારતીય પોતાની નાગરિકતા છોડવા માંગે છે, તો તેણે indiancitizenshiponline.nic.in પોર્ટલ પર ઓનલાઈન અરજી કરવી પડે છે. પાસપોર્ટ અને અન્ય દસ્તાવેજોની તપાસ જિલ્લા કલેક્ટર અથવા ભારતીય મિશનના કોન્સ્યુલર અધિકારી દ્વારા કરવામાં આવે છે. સંબંધિત વિભાગ 30 દિવસમાં જવાબ આપે છે. જો કોઈ આપત્તિ ન હોય, તો 30 દિવસ પછી નાગરિકતા સમાપ્ત થયાનું પ્રમાણપત્ર જારી કરવામાં આવે છે.
શું ભારતે ચિંતા કરવી જોઈએ?
એક તરફ આ વૈશ્વિક નાગરિકતા તરફનો ઝુકાવ દર્શાવે છે, તો બીજી તરફ તે સવાલ પણ ઉભા કરે છે કે શું ભારતમાં આટલા લોકો પોતાને તકોથી વંચિત અનુભવે છે? સરકાર અને નીતિ નિર્માતાઓએ હવે એ સમજવું પડશે કે નાગરિકોને અહીં રોકવા માટે શું કરવું જોઈએ, અને તેઓ વિદેશમાં શું શોધવા જઈ રહ્યા છે.
