નવી દિલ્હી: કરવા ચોથ 2025 (Karwa Chauth 2025) નું પર્વ આ વર્ષે 10 ઓક્ટોબર, શુક્રવારના રોજ ઉજવાશે. ઉત્તર ભારતમાં ખાસ કરીને ધામધૂમથી ઉજવાતા આ તહેવારમાં પરિણીત ગુજરાતી મહિલાઓ સહિતની સુહાગન સ્ત્રીઓ પતિના લાંબા આયુષ્ય અને વૈવાહિક જીવનમાં સુખ-શાંતિ માટે સૂર્યોદયથી લઈને ચંદ્રદર્શન સુધી નિર્જળા વ્રત (Nirjala Vrat) રાખે છે. આ વ્રતમાં દિવસ દરમિયાન પૂજા અને કથા સાંભળ્યા બાદ રાત્રે ચાંદ (ચંદ્ર) ને જોઈને જ ઉપવાસ ખોલવાની (Chand Puja Vidhi) વિધિ છે. પરંતુ સવાલ એ થાય છે કે આ દિવસે માત્ર ચંદ્રમાની જ પૂજા કેમ કરવામાં આવે છે? સૂરજ કે તારાની પૂજા કેમ નહીં? ધાર્મિક ગ્રંથો અને પૌરાણિક માન્યતાઓ (Pauranik Manyata) માં આના ચોક્કસ કારણો છુપાયેલા છે.
ચંદ્રની પૂજાનું ધાર્મિક અને વૈજ્ઞાનિક મહત્ત્વ
કરવા ચોથના વ્રતમાં ચંદ્રમાનું મહત્ત્વ સૌથી વિશેષ છે. હિંદુ ધર્મની પરંપરાઓમાં, ચંદ્રને માત્ર એક ગ્રહ નહીં પણ દિવ્ય શક્તિ અને મનના દેવતા તરીકે પૂજવામાં આવે છે.
ચંદ્ર શાંતિ, સ્થિરતા અને અખંડ સૌભાગ્યનું પ્રતીક
મન અને શાંતિ: ચંદ્રને મન, શાંતિ, શીતળતા અને સ્થિરતાનો પ્રતીક માનવામાં આવે છે. મહિલાઓ જ્યારે આખો દિવસ કઠોર વ્રત રાખે છે, ત્યારે ચંદ્રની પૂજા કરવાથી તેમને આંતરિક શાંતિ અને માનસિક સ્થિરતા મળે છે.
વૈવાહિક સમૃદ્ધિ: જ્યોતિષ અને ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, ચંદ્રની પૂજા કરવાથી પતિનું આયુષ્ય લાંબુ થાય છે. વળી, ચંદ્રને શાશ્વત ચક્ર અને પુનર્જન્મ સાથે પણ જોડવામાં આવ્યો છે, જેથી તેને અખંડ સૌભાગ્યનું પ્રતીક માનીને પૂજવામાં આવે છે.
શિવ-પાર્વતીનો સંબંધ: પૌરાણિક કથાઓમાં, ચંદ્રને ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીના શાશ્વત લગ્નબંધન અને પ્રેમનું પ્રતીક પણ ગણવામાં આવે છે. માતા પાર્વતીની જેમ, મહિલાઓ પણ પોતાના પતિના દીર્ઘાયુ માટે વ્રત રાખે છે.
સૂરજ અને તારાની પૂજા કેમ નહીં?
જ્યારે ચંદ્રની પૂજા આ વ્રતમાં સર્વોચ્ચ છે, ત્યારે સૂર્ય (સૂરજ) અને તારા (તારાઓ) ની પૂજા કરવામાં આવતી નથી.
સૂર્યની પૂજાથી વિપરીત વ્રત
સૂર્ય (સૂરજ) એક શક્તિશાળી દેવતા છે, પરંતુ કરવા ચોથની વિધિમાં તેની પૂજાનું સ્થાન અલગ છે. આ વ્રત સૂર્યોદયથી શરૂ થાય છે અને ચંદ્રના દર્શન સુધી ચાલે છે. જો સૂર્યાસ્ત સમયે વ્રત ખોલવામાં આવે, તો તે આખી વિધિના ક્રમથી વિપરીત થઈ જાય છે. વળી, સૂર્ય ઉર્જા અને ગરમીનું પ્રતીક છે, જ્યારે વ્રતનો અંત શાંતિ અને ઠંડક (ચંદ્ર) સાથે જોડવામાં આવે છે. તેથી, વ્રત સૂર્યાસ્ત પછી અને ચંદ્ર ઉદય પછી જ ખોલવામાં આવે છે.
તારાની પૂજાનો સીધો સંબંધ નથી
તારાઓનું પોતાનું ધાર્મિક મહત્વ હોવા છતાં, કરવા ચોથનું વ્રત સીધી રીતે ચંદ્ર દેવ અને પતિ-પત્નીના સંબંધ પર આધારિત છે. આ વ્રતનો હેતુ ચંદ્ર દેવના આશીર્વાદ અને પતિના દર્શન કરીને વ્રત ખોલવાનો છે. તારાઓ સાથે આ વ્રતનો કોઈ સીધો સંબંધ નથી, તેથી પૂજામાં તેમને સામેલ કરવામાં આવતા નથી.
છલનીથી ચાંદ જોવાનું રહસ્ય
કરવા ચોથમાં છલની (ચાળણી) વડે ચંદ્રને જોવાની અને પછી પતિનો ચહેરો જોવાની પ્રથા પણ ખાસ છે. આની પાછળ એક પૌરાણિક કથા છે.
એક માન્યતા મુજબ, ભગવાન ગણેશે એકવાર ચંદ્રમાને શાપ આપ્યો હતો કે જે કોઈ તેમને સીધા જોશે, તેને કલંક અને દોષનો સામનો કરવો પડશે. તેથી, મહિલાઓ છલનીનો ઉપયોગ કરીને ચંદ્રને જુએ છે, જેથી શાપની અસર ઓછી થાય અને વૈવાહિક જીવનમાં કોઈ દોષ ન આવે. છલનીને વિવાહિત જીવનના દુઃખ કે કષ્ટોને ચાળીને દૂર કરવાનું પ્રતીક પણ માનવામાં આવે છે.
