ગુજરાતના ગીર વિસ્તારમાં દીપડા (Leopard) અને માનવ વચ્ચેનો સંઘર્ષ ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચ્યો છે. છેલ્લા 2 વર્ષ માં જૂનાગઢ (Junagadh), ગીર-સોમનાથ (Gir Somnath) અને અમરેલી (Amreli) જિલ્લામાં દીપડાના હુમલામાં 30 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે અને 140 લોકો ઘાયલ થયા છે. વન વિભાગ દ્વારા વર્ષે 450 થી 500 દીપડાઓને પાંજરે પૂરવા છતાં આ લોહિયાળ ખેલ અટકવાનું નામ નથી લઈ રહ્યો.
19 જાન્યુઆરી, 2026 ના અહેવાલ મુજબ, છેલ્લા 6 વર્ષ માં દીપડાઓની વસ્તીમાં 63% નો તોતિંગ વધારો થયો છે, જેની સામે જંગલ વિસ્તાર મર્યાદિત હોવાથી વન્યજીવો હવે માનવ વસાહત તરફ વળ્યા છે.
શિયાળામાં કેમ વધે છે હુમલા?
નિષ્ણાતોના મતે શિયાળાની ઋતુ દીપડાના હુમલા માટે સૌથી સંવેદનશીલ છે. તેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
પાકનું સંરક્ષણ: કપાસ, શેરડી અને તુવેર જેવા ઊંચા પાકમાં દીપડાઓ આશ્રય લે છે. લણણી સમયે મજૂરો પર અચાનક હુમલા થાય છે.
પ્રજનન કાળ: શિયાળામાં દીપડાનો પ્રજનન કાળ હોવાથી તેઓ વધુ આક્રમક બને છે.
ભૂલભરેલી ઓળખ: ખેડૂતો રાત્રે ખેતરમાં ધાબળો ઓઢીને બેઠા હોય ત્યારે દીપડો તેમને નાનું પ્રાણી સમજી હુમલો કરે છે.
આ વિસ્તારો છે 'હોટસ્પોટ' (Hotspots)
અમરેલી જિલ્લો: ધારી, સાવરકુંડલા, રાજુલા, જાફરાબાદ અને ખાંભા.
ગીર-સોમનાથ: તાલાળા, ગીરગઢડા, ઉના, કોડીનાર અને વેરાવળ.
જૂનાગઢ: વિસાવદર, માળિયાહાટીના, મેંદરડા, વંથલી અને જૂનાગઢ ગ્રામ્ય.
બચાવ માટેની અગત્યની માર્ગદર્શિકા
દીપડાના હુમલાથી બચવા વન વિભાગ અને નિષ્ણાતોએ નીચે મુજબની સાવચેતી રાખવા અપીલ કરી છે:
રાત્રિના સમયે હંમેશા જૂથમાં (3-4 લોકો સાથે) જ બહાર નીકળવું.
ખેતરમાં કામ કરતી વખતે રેડિયો અથવા સંગીત વગાડવું, જેથી અવાજથી દીપડો દૂર રહે.
સાંજથી વહેલી સવાર સુધી બાળકોને ઘરની બહાર એકલા ન છોડવા.
પાલતુ પશુઓ અને શ્વાનને મજબૂત બંધ વાડામાં રાખવા.
ઘરની આસપાસ ઝાડી-ઝાંખરા સાફ રાખવા જેથી દીપડાને છુપાવવાની જગ્યા ન મળે.
જંગલ વિસ્તાર ન વધવો અને વસ્તીમાં સતત વધારો થવો એ ભવિષ્ય માટે મોટા સંકટના સંકેત છે. તંત્ર દ્વારા વધુ સઘન પેટ્રોલિંગ અને વન્યજીવ વ્યવસ્થાપનની તાતી જરૂરિયાત છે.
