Shri Ram and Laxman: રામાયણમાં એક ઘટનાનું વર્ણન છે જેમાં શ્રી રામને તેમની અનિચ્છા છતાં તેમના પ્રિય ભાઈને મૃત્યુદંડ આપવો પડ્યો હતો. કથા અનુસાર, ભગવાન શ્રી રામે પોતાના રાજાની ફરજ નિભાવતા અને અયોધ્યાની રક્ષા માટે લક્ષ્મણને મૃત્યુદંડ આપવો પડ્યો, આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે એવું કયું કારણ હતું જેના કારણે અયોધ્યા સંકટમાં આવી અને લક્ષ્મણને જીવની આહુતિ આપવી પડી ?
શ્રી રામ અયોધ્યાના રાજા બન્યા
રાવણનો વધ કરીને શ્રી રામ જ્યારે લંકાથી અયોધ્યા પાછા ફર્યા ત્યારે અયોધ્યાના લોકોએ તેમનું ભવ્ય સ્વાગત કર્યું હતું. જે બાદ શ્રી રામનો રાજ્યાભિષેક થયો અને તેમને અયોધ્યાના રાજા બનાવવામાં આવ્યા. જે પછી શ્રી રામે અયોધ્યાનું રાજ્ય સંભાળવાનું શરૂ કર્યું.
યમદેવતા શ્રી રામને મળવા આવ્યા
એક દિવસ ભગવાન યમ કંઈક ચર્ચા કરવા માટે શ્રી રામને મળવા અયોધ્યા આવ્યા. ચર્ચા શરૂ કરતા પહેલા જ તેમણે ભગવાન રામને મને વચન આપવા કહ્યું કે જ્યારે મારી અને તમારી વચ્ચે વાતચીત થશે ત્યારે અમારી વચ્ચે કોઈ નહીં આવે અને જે પણ આવશે તેને તમે મૃત્યુદંડ આપશો. આ પછી, શ્રી રામ લક્ષ્મણને દ્વારપાલ તરીકે નિયુક્ત કરે છે, તેમને કહે છે કે જ્યાં સુધી ભગવાન યમ સાથે તેમની વાતચીત પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી કોઈને ત્યાં પ્રવેશ ન કરવા દે.
દુર્વાસા ઋષિનું આગમન
લક્ષ્મણ તેના ભાઈનું પાલન કરે છે અને દ્વારપાળ તરીકે ઊભો રહે છે. ઋષિ દુર્વાસા ત્યાં આવે ત્યારે લક્ષ્મણ દ્વારપાલ બન્યા પછી માત્ર થોડો સમય પસાર થાય છે. લક્ષ્મણને દરવાજા પર ઊભેલા જોઈને ઋષિ દુર્વાસાએ તેમને કહ્યું કે જાઓ અને શ્રી રામને તેમના આગમનનો સંદેશો પહોંચાડો, પરંતુ લક્ષ્મણે નમ્રતાથી ના પાડી.
ઋષિ દુર્વાસા ગુસ્સે થયા
લક્ષ્મણે તેમની વિનંતીને નકારવાથી, દુર્વાસા ઋષિ ક્રોધિત થઈ ગયા અને ગુસ્સામાં તેમણે સમગ્ર અયોધ્યાને શ્રાપ આપવાનું કહ્યું. ઋષિ દુર્વાસાનો ક્રોધ જોઈને લક્ષ્મણે અયોધ્યાના લોકોને શ્રાપથી બચાવવા માટે પોતાનું બલિદાન આપવાનું નક્કી કર્યું. લક્ષ્મણે શ્રી રામની આજ્ઞાનો અનાદર કર્યો અને અંદર જઈને શ્રી રામને દુર્વાસા ઋષિના આગમનની જાણ કરી.
લક્ષ્મણે જળ સમાધિ લીધી
પોતાનું વચન નિભાવતા શ્રી રામે લક્ષ્મણને મૃત્યુદંડ આપવો પડ્યો. આ વિચારીને તે મૂંઝવણમાં પડી ગયો અને પોતાના ગુરુ વશિષ્ઠનું ધ્યાન કરતાં તેણે માર્ગ પૂછ્યો, ત્યારે ગુરુદેવે કહ્યું કે તેને પ્રિય વસ્તુનો ત્યાગ કરવો તે તેના મૃત્યુ સમાન છે. તમારે લક્ષ્મણનો પણ ભોગ આપવો પડશે. પરંતુ લક્ષ્મણે આ સાંભળતા જ રામને કહ્યું કે તમે ભૂલથી પણ મને ત્યજી ન દેશો, તમારાથી દૂર રહેવા કરતાં તમારા વચનનું પાલન કરીને મૃત્યુને ભેટવું વધુ સારું છે. આ પછી લક્ષ્મણે જળ સમાધિ લીધી.
