જૂનાગઢ સ્થિત ભક્તકવિ નરસિંહ મહેતા યુનિવર્સિટી (Bhakta Kavi Narasinh Mehta University) ના સમાજશાસ્ત્ર અને સમાજકાર્ય વિભાગ દ્વારા 'સમાજશાસ્ત્રના પિતા' તરીકે ઓળખાતા ફ્રેન્ચ વિચારક ઓગસ્ટ કોમ્ટ (Auguste Comte) ની જન્મજયંતી નિમિત્તે તજજ્ઞ વ્યાખ્યાન અને પઠન કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. 19 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ યોજાયેલા આ કાર્યક્રમમાં વિદ્યાર્થીઓએ કોમ્ટની સમાજશાસ્ત્રીય સિદ્ધિઓ અને વર્તમાન સમયમાં તેની પ્રસ્તુતતા પર ભાર મૂક્યો હતો.
આ કાર્યક્રમ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓમાં વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણ કેળવવા અને સામાજિક ચિંતનનો વ્યાપ વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો.
ત્રણ તબક્કાનો સિદ્ધાંત અને પ્રત્યક્ષવાદ
સમાજશાસ્ત્ર ભવનના વડા પ્રો. જયસિંહ બી. ઝાલા એ ઓગસ્ટ કોમ્ટના પ્રદાન વિશે વાત કરતા જણાવ્યું કે, કોમ્ટે વિજ્ઞાનોના કોટિક્રમમાં સમાજશાસ્ત્રને ટોચ પર રાખ્યું હતું. તેમણે સામાજિક પ્રગતિ માટે 'ત્રણ તબક્કાનો સિદ્ધાંત' (Law of Three Stages) આપ્યો હતો. જેમાં ધાર્મિક, તાત્વિક અને પ્રત્યક્ષવાદી (વૈજ્ઞાનિક) તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે. કોમ્ટની પ્રત્યક્ષવાદી પદ્ધતિ આજે પણ જટિલ સામાજિક પ્રશ્નોના ઉકેલ માટે દીવાદાંડી સમાન છે.
ભારતીય જ્ઞાન પરંપરા અને વસુધૈવ કુટુંબકમ
યુનિવર્સિટીના કુલપતિ પ્રો. પ્રતાપસિંહજી ચૌહાણ એ દુરવાણી (ફોન) દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને સંબોધતા કોમ્ટના વિચારોને ભારતીય સંસ્કૃતિ સાથે સાંકળ્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું કે, જ્યારે ઓગસ્ટ કોમ્ટ વ્યવસ્થા અને પ્રગતિની વાત કરે છે, ત્યારે આપણી સંસ્કૃતિ 'વસુધૈવ કુટુંબકમ' (Vasudhaiva Kutumbakam) ના મંત્ર સાથે આખી પૃથ્વીને એક પરિવાર માને છે. તેમણે આધુનિક જીનેટિક્સનો ઉલ્લેખ કરી જણાવ્યું કે સમગ્ર માનવજાતના જિન્સ (X અને Y ક્રોમોઝોમ) એક જ છે, જે આપણી પ્રાચીન એકતાની ભાવનાને પુષ્ટ કરે છે.
તજજ્ઞોનું માર્ગદર્શન અને ગ્રંથોનું મહત્વ
વિષય તજજ્ઞ ડૉ. મેઘરાજસિંહ જાડેજા (બહાઉદ્દીન કોલેજ) એ કોમ્ટના અમર ગ્રંથો 'કોર્સ ઓફ પોઝિટિવ ફિલોસોફી' અને 'સિસ્ટમ ઓફ પોઝિટિવ પોલિટિક્સ' ના પરિમાણો વિશે વિદ્યાર્થીઓને ઊંડાણપૂર્વક સમજ પૂરી પાડી હતી. સમગ્ર કાર્યક્રમનું સંચાલન ડૉ. પરાગ દેવાણી એ કર્યું હતું, જ્યારે ડૉ. ઋષિરાજ ઉપાધ્યા એ આયોજનને સફળ બનાવવા જહેમત ઉઠાવી હતી. વક્તૃત્વ સ્પર્ધામાં સહભાગી થયેલા વિદ્યાર્થીઓએ ઓગસ્ટ કોમ્ટના ક્રાંતિકારી વિચારોને આજના ડિજિટલ યુગમાં મૂલવ્યા હતા.
