અમદાવાદની એમ.જી. સાયન્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (M.G. Science Institute) ના જીઓલોજી ડિપાર્ટમેન્ટના પ્રોફેસર દ્રષ્ટિ ગાંધી (Drashti Gandhi) એ ગુજરાતના પશ્ચિમ દરિયાકાંઠે હજારો વર્ષ પહેલાં આવેલી 'હાઈ એનર્જી મરીન ઇવેન્ટ્સ' એટલે કે સુનામી અને ચક્રવાત અંગેના ચોંકાવનારા સંશોધન રજૂ કર્યા છે. 19 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ પ્રકાશિત અહેવાલ મુજબ, કચ્છના મુન્દ્રા અને નારાયણ સરોવર તેમજ સૌરાષ્ટ્રના દીવ અને ચોરવાડમાં 5000 વર્ષ જૂની સુનામીના ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય પુરાવા મળી આવ્યા છે.
આ સંશોધન ગાંધીનગર (Gandhinagar) સ્થિત ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સિસ્મોલોજીકલ રિસર્ચ (Institute of Seismological Research - ISR) ના ડૉ. કપિલ મોહન અને ડૉ. સિદ્ધાર્થ પ્રિઝોમવાલાના માર્ગદર્શન હેઠળ કરવામાં આવ્યું છે.
કચ્છમાં 1000 વર્ષ પહેલાંનું જળ-પ્રલયનું રહસ્ય
સંશોધન દરમિયાન કચ્છના કિનારે 250 કિમી લાંબા સ્તરમાં 'ફોરામિનિફેરા' (Foraminifera) નામના સૂક્ષ્મ જીવો અને તૂટેલા શેલ મળી આવ્યા છે. રેતીની આ ચાદર એક શક્તિશાળી દરિયાઈ આક્રમણ સૂચવે છે. ડેટિંગ તકનીકો દ્વારા જાણવા મળ્યું છે કે આ ઘટના આશરે 1000 વર્ષ પહેલાં બની હતી. વૈજ્ઞાનિકો તેને વર્ષ 1008 માં થયેલા રહસ્યમય 'હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ભૂકંપ' સાથે જોડી રહ્યા છે, જેણે અરબી સમુદ્રમાં જહાજો અને પ્રાચીન વસાહતોને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું.
સૌરાષ્ટ્ર: 5000 વર્ષ જૂના પથ્થરો જમીન પર ધસી આવ્યા
સૌરાષ્ટ્રના દીવ (Diu) ટાપુ અને ચોરવાડ (Chorwad) ના દરિયાકિનારે સુનામીજન્ય બોલ્ડર (વિશાળ પથ્થરો) જોવા મળ્યા છે. OSL ડેટિંગ (Optically Stimulated Luminescence dating) પદ્ધતિ દ્વારા આ પથ્થરોની ઉંમર 5000 વર્ષ આંકવામાં આવી છે. આ પથ્થરો દરિયાના તળિયેથી ઉછળીને રેતીના ટેકરાઓ પર ધસી આવ્યા હોવાના પુરાવા મળ્યા છે. આ ઉપરાંત, 1982 ના ચક્રવાત દરમિયાન નવાબંદર ખાતે થયેલા વિસ્થાપનના પુરાવા પણ સંશોધનમાં સામેલ છે.
ગુજરાતનો દરિયાકાંઠો શા માટે સંવેદનશીલ?
ગુજરાત પાસે 1600 કિમી લાંબો દરિયાકાંઠો છે. તેની મેક્રોટાઇડલ ખાડીઓ, કચ્છનો અખાત (Gulf of Kutch) અને ખંભાતનો અખાત (Gulf of Khambhat) સીધો અરબી સમુદ્ર (Arabian Sea) નો સામનો કરે છે. ભૌગોલિક રચનાને કારણે ગુજરાતનો કિનારો ઉચ્ચ-ઊર્જા દરિયાઇ ઘટનાઓ માટે 'હોટ સ્પોટ' માનવામાં આવે છે. આ સંશોધન ભવિષ્યમાં દરિયાકાંઠાના સુરક્ષા આયોજન અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન માટે અત્યંત મહત્વનું સાબિત થશે.
