અમદાવાદ: વૈવિધ્યસભર અદાણી પોર્ટફોલિયોની કંપની ACC અને અદાણી ફાઉન્ડેશન ઝારખંડના સિંદરી પ્લાન્ટ નજીકના વરસાદ આધારિત ગામડાઓમાં કૃષિ વિકાસ માટે મોટું પગલું ભર્યું છે. નાના અને સીમાંત ખેડૂતોને જળવાયુ-અનુકૂળ કૃષિ પદ્ધતિઓ અપનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા માટે સમલાપુર વોટરશેડ પ્રોજેક્ટ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે. આ પહેલ દ્વારા ઝારખંડના સમલાપુર અને છત્તાટાંડ ગામના ૮૪ ખેડૂતોને ટપક સિંચાઇ (Drip Irrigation), મલ્ચિંગ અને ટ્રેલિસ ખેતી (Trellis Farming) જેવી આધુનિક તકનીકોનો લાભ મળ્યો છે, જે ઉપજ વધારવા, જળ સંરક્ષણ અને ગ્રામીણ આવક વૃદ્ધિમાં મદદરૂપ સાબિત થઈ છે.
સમલાપુર વોટરશેડ પ્રોજેક્ટ અને તેની ખાસિયત?
ACC અને અદાણી ફાઉન્ડેશનનો આ સંયુક્ત પ્રોજેક્ટ, NABARD અને REACTની ભાગીદારીમાં કાર્યરત છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઝારખંડના વરસાદ આધારિત પ્રદેશોમાં ખેડૂતોને વર્ષભર શાકભાજીની ખેતી કરવા સક્ષમ બનાવવાનો છે, ભલે વરસાદ ઓછો હોય. આ પ્રોજેક્ટમાં કુલ ૨૧ એકર કૃષિ જમીનનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રોજેક્ટ દ્વારા રોકડિયા પાકની ખેતીને પ્રોત્સાહન આપીને લાંબા ગાળાની આજીવિકા સુરક્ષાને સક્ષમ બનાવી રહ્યું છે.
પ્રોજેક્ટના બે વિશિષ્ટ ખેતી મોડલ
આ પ્રોજેક્ટમાં ખેડૂતોને બે વિશિષ્ટ વૈજ્ઞાનિક ખેતી મોડલોમાં તાલીમ આપવામાં આવી:
ટપક સિંચાઇ આધારિત મલ્ચ ખેતી: આ મોડેલમાં મરચાં, ટામેટાં અને રીંગણ જેવા શાકભાજી માટે Drip Irrigation અને પ્લાસ્ટિક મલ્ચનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જે જમીનમાં ભેજ જાળવવામાં અને નીંદણને નિયંત્રણમાં રાખવામાં મદદરૂપ થાય છે.
ટ્રેલિસ ખેતી (Vertical Farming): કારેલા અને દૂધી જેવા વેલા આધારિત પાકો માટે વર્ટિકલ ફાર્મિંગ સ્ટ્રક્ચર્સ (જાફરી) નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો, જેનાથી જગ્યાનો યોગ્ય ઉપયોગ થયો અને પાકની ગુણવત્તામાં સુધારો થયો.
આર્થિક અને સામાજિક અસર
મીડિયા અહેવાલ મુજબ, આ આધુનિક કૃષિ તકનીકો અપનાવવાથી ખેડૂતોની આવકમાં ૪૦ થી ૬૦ ટકાનો નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ ઉપરાંત, આ મોડેલે ઘણા અન્ય હકારાત્મક ફેરફારો લાવ્યા છે:
ખર્ચમાં ઘટાડો: મજૂરી ખર્ચ અને પાણીના ઉપયોગના ખર્ચમાં ઘટાડો.
મહિલા સશક્તિકરણ: કૃષિમાં મહિલાઓની ભાગીદારીમાં વધારો થયો છે.
પર્યાવરણીય લાભ: માટી સંરક્ષણમાં સુધારો થયો અને જળ સંરક્ષણને પ્રોત્સાહન મળ્યું.
કાર્યક્ષમ, સમુદાય-આગેવાની હેઠળની પદ્ધતિઓ દ્વારા રોકડિયા પાકની ખેતીને પ્રોત્સાહન આપીને ACC વરસાદ આધારિત પ્રદેશોમાં લાંબા ગાળાની આજીવિકા સુરક્ષાને સક્ષમ બનાવી રહ્યું છે. આ મોડેલની સફળતા હવે પડોશી ગામડાઓમાં પણ અપનાવવાની સંભાવના તરફ સંકેત કરે છે, જે એક સમયે એક ખેતર અને એક પરિવારના વિકાસના લક્ષ્યને અનુરૂપ છે.
