અખિલેશ યાદવે મહિલા અનામત બિલ પર સવાલો ઉઠાવ્યા: ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી સામે વાંધો
સમાજવાદી પાર્ટીના અધ્યક્ષ અખિલેશ યાદવે મંગળવારે મહિલા અનામત બિલના અમલીકરણ અંગે કેન્દ્ર સરકારની આકરી ટીકા કરી હતી. તેમણે સરકાર પર જૂના આંકડાઓના આધારે આ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. લખનઉમાં પત્રકારો સાથે વાત કરતા તેમણે આકરા પ્રહારો કર્યા હતા.
અખિલેશ યાદવે મહિલા અનામત બિલ પર સવાલો ઉઠાવ્યા અને પૂછ્યું કે સરકાર આટલી ઉતાવળ કેમ કરી રહી છે. સરકાર ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરીના આધારે મહિલાઓને અનામત આપવાની યોજના બનાવી રહી છે. આ આંકડા અત્યારે ખૂબ જ જૂના થઈ ગયા હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું.
સ્થાનિક સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર યાદવે દલીલ કરી હતી કે ૨૦૧૧ ની સરખામણીએ અત્યારે વસ્તીમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. મહિલાઓની સંખ્યામાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. અનામત હંમેશા વર્તમાન ગ્રાઉન્ડ રિયાલિટી અને વસ્તીના આધારે હોવી જોઈએ.
અખિલેશ યાદવે મહિલા અનામત બિલ પર સવાલો ઉઠાવ્યા: રાજકીય ગણતરીના આક્ષેપ
ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રીએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે ભાજપ જૂના આંકડાઓનો ઉપયોગ કરીને પોતાની રાજકીય ગોઠવણ કરી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે ૨૦૧૧ ના ડેટાના આધારે કઈ બેઠકો અનામત રાખવી તેનું લિસ્ટ પહેલેથી તૈયાર કરી લેવામાં આવ્યું હશે.
મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ અખિલેશ યાદવે ૨૦૨૬ ની વસ્તી ગણતરી સુધી રાહ જોવાની સલાહ આપી હતી. તેમણે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે જો અનામત ૨૦૨૯ માં લાગુ થવાની હોય તો અત્યારે ૨૦૧૧ ના આંકડા કેમ લેવામાં આવે છે. વસ્તીના નવા આંકડા વગર અનામત આપવી એ અન્યાય સમાન હોવાનું તેમણે ઉમેર્યું હતું.
એક તૃતીયાંશ અનામત માત્ર એક આંકડો નથી પરંતુ તે વસ્તીના સાચા પ્રતિનિધિત્વ સાથે જોડાયેલી બાબત છે. અત્યારની વસ્તી મુજબ મહિલાઓનો હિસ્સો વધ્યો છે તેથી બેઠકોની ફાળવણી પણ તે મુજબ જ થવી જોઈએ. આ અંગે સરકારે પારદર્શિતા જાળવવી જોઈએ.
સંસદનું વિશેષ સત્ર અને કાયદાકીય પ્રક્રિયા
નિષ્ણાતોના વિશ્લેષણ મુજબ મહિલા અનામત સુધારા બિલ પસાર કરવા માટે ૧૬ એપ્રિલથી સંસદનું વિશેષ સત્ર બોલાવવામાં આવ્યું છે. સરકાર નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમમાં સુધારો કરવા માંગે છે. આ સુધારા દ્વારા મહિલા ક્વોટાને સીમાંકન પ્રક્રિયાથી અલગ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ ૨૦૨૩ માં સંસદ દ્વારા પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. મૂળ યોજના મુજબ સીમાંકન માટે ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરીને આધાર બનાવવામાં આવી હતી. હવે સરકાર એક અલગ સીમાંકન બિલ પણ રજૂ કરવાની તૈયારીમાં છે.
આ બંને બિલને બંધારણીય સુધારા તરીકે પસાર કરવા માટે બે તૃતીયાંશ બહુમતીની જરૂર પડશે. વિરોધ પક્ષોનું સમર્થન મેળવવું સરકાર માટે અત્યંત મહત્વનું બની રહેશે. નવી લોકસભામાં ૮૦૦ થી વધુ બેઠકો થવાની શક્યતા છે જે મહિલા પ્રતિનિધિત્વમાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે.
વસ્તી ગણતરી અને સીમાંકન વચ્ચેનો વિવા
સીમાંકન પ્રક્રિયા હંમેશા વસ્તી ગણતરીના આંકડાઓ પર આધારિત હોય છે. ૨૦૧૧ પછી દેશમાં વસ્તીનું માળખું ઘણું બદલાયું છે. અખિલેશ યાદવે મહિલા અનામત બિલ પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે કારણ કે ૨૦૨૬ પછી જ નવું સીમાંકન શક્ય છે.
વિરોધ પક્ષો માને છે કે જો ૨૦૨૬ માં નવી વસ્તી ગણતરી થવાની હોય તો ૨૦૧૧ ના ડેટાનો ઉપયોગ ગેરમાર્ગે દોરનારો છે. સરકાર ઉતાવળ કરીને પોતાના ફાયદા માટે બેઠકો નક્કી કરવા માંગતી હોવાનો ગંભીર આક્ષેપ થઈ રહ્યો છે. આ મુદ્દે વિપક્ષી ગઠબંધન પણ એકજુટ દેખાઈ રહ્યું છે.
સામાજિક ન્યાયના દૃષ્ટિકોણથી વસ્તીના પ્રમાણમાં અનામત આપવી એ લોકશાહીની માંગ છે. પછાત અને લઘુમતી સમુદાયની મહિલાઓ માટે પણ અલગ ક્વોટાની માંગ કેટલાક પક્ષો કરી રહ્યા છે. આ ચર્ચા આગામી સંસદ સત્રમાં તોફાની બની શકે છે.
મહિલા સન્માન અને વાસ્તવિકતા
મહિલા અનામત બિલ ભારતીય રાજકારણમાં એક ઐતિહાસિક કદમ છે. અખિલેશ યાદવે મહિલા અનામત બિલ પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે જેથી મહિલાઓને તેમનો વાસ્તવિક હક મળી શકે. માત્ર કાગળ પર અનામત આપવાને બદલે તેને જમીની હકીકત સાથે જોડવી જોઈએ.
સરકારે વિરોધ પક્ષો સાથે સર્વસંમતિ સાધવા માટે પ્રયત્નો તેજ કર્યા છે. જો ૨૦૨૯ થી અનામત લાગુ કરવાની હોય તો વસ્તી ગણતરીના નવા આંકડાઓનો ઉપયોગ કરવો વધુ તાર્કિક લાગે છે. આ મુદ્દો અત્યારે દેશભરમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.
આગામી દિવસોમાં સંસદના વિશેષ સત્રમાં સરકાર આ પ્રશ્નોના શું જવાબ આપે છે તે જોવું મહત્વનું રહેશે. મહિલા સશક્તિકરણના નામે લેવાયેલા આ નિર્ણયમાં પારદર્શિતા અને ન્યાય બંને જળવાવા જોઈએ. આખરે જનતાનું પ્રતિનિધિત્વ સાચા આંકડાઓ પર જ નિર્ભર છે.
