અમદાવાદ મેટ્રો રેલ ફેઝ-3 પ્રોજેક્ટ માટે કુલ 2.45 લાખ ચોરસ મીટર ખાનગી જમીન સંપાદિત કરવી પડશે, જે 58.52 કિલોમીટરના ત્રણ કોરિડોરના નિર્માણ માટે જરૂરી છે. આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય અમદાવાદની પરિવહન વ્યવસ્થાને સુધારવાનો છે.
અમદાવાદ મેટ્રો ફેઝ-3 પ્રોજેક્ટમાં ત્રણ મુખ્ય સેગમેન્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે: ફેઝ-3A, ફેઝ-3B અને ફેઝ-3C. ફેઝ-3A થલતેજ ગામથી ગોધાવી સુધી 10.25 કિલોમીટરનું અંતર આવરી લેશે. ફેઝ-3B શિલાજ સર્કલથી બદરાબાદ સુધી 12.53 કિલોમીટરનો વિસ્તાર જોડશે. સૌથી લાંબો સેગમેન્ટ, ફેઝ-3C, 35.74 કિલોમીટરનો એક સર્ક્યુલર કોરિડોર હશે જે APMC થી શરૂ થઈને પીપળજ, મણિનગર પૂર્વ, હાટકેશ્વર સર્કલ, મલેક સબાન લેક, મેઘાણીનગર, વડજ, ગુજરાત યુનિવર્સિટી અને નહેરુનગર થઈને ફરી APMC પરત ફરશે.
મેટ્રો ફેઝ-3 માટે કુલ 2,45,653 ચોરસ મીટર ખાનગી જમીનની જરૂર પડશે. આમાંથી, ફેઝ-3A માટે 17,370 ચોરસ મીટર, ફેઝ-3B માટે સૌથી મોટો હિસ્સો 1,83,383 ચોરસ મીટર અને ફેઝ-3C માટે 44,900 ચોરસ મીટર જમીન સંપાદિત થશે.
ત્રીજા મેટ્રો કોરિડોર માટે પબ્લિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બોર્ડ (PIB) તરફથી અંતિમ મંજૂરી મળ્યા બાદ ત્રણેય સેગમેન્ટ્સ માટે ટેન્ડર બહાર પાડવામાં આવ્યા છે. પ્રોજેક્ટ હવે કોન્ટ્રાક્ટરની પસંદગી તરફ આગળ વધી રહ્યો છે, અને બાંધકામ 2027-28માં શરૂ થવાની સંભાવના છે. સમગ્ર કોરિડોર 2030 કોમનવેલ્થ ગેમ્સ પહેલા પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય છે.
આ પ્રોજેક્ટનો અંદાજિત ખર્ચ આશરે ₹17,924 કરોડ છે, જે માટે ભંડોળ એક મુખ્ય પડકાર છે. કેન્દ્ર અને ગુજરાત સરકાર પ્રત્યેક કુલ ખર્ચના 20% યોગદાન આપશે. બાકીના 60%, એટલે કે ₹10,754.4 કરોડ, લોન અથવા અન્ય નાણાકીય વ્યવસ્થા દ્વારા સુરક્ષિત કરવાના બાકી છે. HUDCO, એક કેન્દ્ર સરકારની માલિકીની હાઉસિંગ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફાઇનાન્સ એજન્સી, ભંડોળ માટે ધ્યાનમાં લેવામાં આવી રહી છે. વિદેશી એજન્સીઓ પાસેથી લોન લેવામાં આવે તો વિનિમય દરની વધઘટ અને યુએસ ડોલરના સંપર્કમાં આવવાને કારણે લાંબા ગાળે તે વધુ ખર્ચાળ બની શકે છે, તેથી ધિરાણકર્તાની પસંદગી મહત્વપૂર્ણ છે. અંતિમ નાણાકીય વ્યવસ્થા પ્રોજેક્ટના એકંદર નાણાકીય બોજને નિર્ધારિત કરવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે.
મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ
- અમદાવાદ મેટ્રો ફેઝ-3 માટે 2.45 લાખ ચો.મી. ખાનગી જમીન સંપાદિત થશે.
- પ્રોજેક્ટમાં થલતેજ-ગોધાવી (10.25 કિ.મી.), શિલાજ-બદરાબાદ (12.53 કિ.મી.) અને APMC સર્ક્યુલર કોરિડોર (35.74 કિ.મી.)નો સમાવેશ થાય છે.
- બાંધકામ 2027-28માં શરૂ થવાની અને 2030 સુધીમાં પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે.
- પ્રોજેક્ટનો અંદાજિત ખર્ચ ₹17,924 કરોડ છે.
- કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર 20-20% યોગદાન આપશે, બાકીના 60% ભંડોળ મેળવવાનું બાકી છે.
પૃષ્ઠભૂમિ અને સંદર્ભ
અમદાવાદ મેટ્રો રેલ પ્રોજેક્ટ, શહેરી પરિવહનને સુધારવાના પ્રયાસરૂપે, તબક્કાવાર રીતે વિસ્તરી રહ્યો છે. ફેઝ-1 અને ફેઝ-2ના સફળ અમલીકરણ પછી, ફેઝ-3 શહેરના વધુ વિસ્તારોને જોડવા અને વધતી જતી ટ્રાફિક સમસ્યાને હલ કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. આ પ્રોજેક્ટ ગુજરાત મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન (GMRC) દ્વારા સંચાલિત છે, જે રાજ્યમાં મેટ્રો સેવાઓના વિકાસ માટે જવાબદાર છે. જમીન સંપાદન એ કોઈપણ મોટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટનો અનિવાર્ય ભાગ છે, અને આ કિસ્સામાં, તે શહેરના વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
નિષ્કર્ષ
અમદાવાદ મેટ્રો ફેઝ-3 પ્રોજેક્ટ શહેરના પરિવહન માળખાને મજબૂત કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે, જોકે જમીન સંપાદન અને નાણાકીય ભંડોળ જેવા પડકારોનો સામનો કરવો પડશે. અમદાવાદ એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, આ પ્રોજેક્ટ 2030 સુધીમાં પૂર્ણ થવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે, જે શહેરના વિકાસ માટે એક નવી દિશા આપશે.