બિહારમાં વિધાનસભાની ચૂંટણી પહેલાં ફાઇનલ મતદાર યાદી (Final Electoral Roll) જાહેર થતાં રાજકારણ ગરમાયું છે. રાજ્યમાં કુલ 7 કરોડ 42 લાખ મતદારો નોંધાયા છે, જે ગયા વર્ષની યાદી (1 જૂન 2025) કરતાં લગભગ 47 લાખ ઓછા છે. આ મોટો ફેરફાર ખાસ ગહન પુનરીક્ષણ (SIR – Special Intensive Revision) પ્રક્રિયાને આભારી છે, જે 22 વર્ષના લાંબા ગાળા બાદ હાથ ધરવામાં આવી હતી. આ પ્રક્રિયામાં મોટી સંખ્યામાં અયોગ્ય નામો દૂર કરવામાં આવ્યા છે.
શું થયું? રાજ્યમાં 47 લાખ મતદારોનાં નામ વોટર લિસ્ટમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યાં છે.
કોણે કર્યું? રાજ્યના ચૂંટણી અધિકારીઓ, બૂથ લેવલ ઓફિસર્સ (BLO), અને હજારો સ્વયંસેવકો દ્વારા.
ક્યારે? અંતિમ યાદી તાજેતરમાં જાહેર કરવામાં આવી.
ક્યાં? બિહારના તમામ 38 જિલ્લાઓમાં.
કેમ? અયોગ્ય, મૃત્યુ પામેલા, અથવા સ્થાયી સ્થળાંતર કરી ગયેલા મતદારોના નામોને દૂર કરવા.
કેવી રીતે? SIR પ્રક્રિયા દ્વારા.
વોટર લિસ્ટ અપડેટ: 'SIR' એટલે શું?
બિહારમાં આ પહેલો મોકો હતો જ્યારે ખાસ ગહન પુનરીક્ષણ (SIR) દ્વારા મતદાર યાદીને વ્યાપક સ્તરે અપડેટ કરવામાં આવી. આ એક મોટું અભિયાન હતું જેમાં રાજ્યના 38 જિલ્લાના તમામ સંબંધિત અધિકારીઓ, લગભગ 1 લાખ BLO અને રાજકીય પક્ષોના એજન્ટ્સ પણ જોડાયા હતા.
47 લાખ નામોની સફાઈ: આંકડા શું કહે છે?
1 ઓગસ્ટ 2025ના ડ્રાફ્ટ વોટર લિસ્ટમાં 7.24 કરોડ મતદારો હતા. ફાઈનલ લિસ્ટમાં કુલ 7.42 કરોડ મતદારો નોંધાયા છે.
ડ્રાફ્ટ યાદી બહાર પડ્યા બાદ 3 લાખ 66 હજાર નામ અયોગ્યતાના કારણે હટાવવામાં આવ્યા.
જોકે, ડ્રાફ્ટ રોલમાં સામેલ ન હોય તેવા 21.53 લાખ નવા મતદારોએ ફોર્મ 6 ભરીને પોતાનું નામ સફળતાપૂર્વક ઉમેર્યું.
આમ, નવા નામો ઉમેરાયા હોવા છતાં, જૂની (1 જૂન 2025) યાદીના 7.89 કરોડના આંકડા સામે 7.42 કરોડની સંખ્યા સૂચવે છે કે 47 લાખ નામોની સફાઈ થઈ છે, જેનાથી મતદાર યાદીની વિશ્વસનીયતા વધી છે.
તમારું નામ કપાત હોય તો હવે શું વિકલ્પ છે?
ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ યોગ્ય વ્યક્તિ હવે પણ મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા માગે છે, તો તે અરજી કરી શકે છે.
ફોર્મ 6 ભરીને અરજી કરવાની પ્રક્રિયા
કોઈપણ પાત્ર વ્યક્તિ ફોર્મ 6 ભરીને વોટર લિસ્ટમાં પોતાનું નામ ઉમેરવા માટે અરજી કરી શકે છે. અરજીની સ્વીકૃતિ માટે સમય મર્યાદા છે: ચૂંટણી માટે ઉમેદવારીપત્ર દાખલ કરવાની અંતિમ તારીખના દસ દિવસ પહેલાં સુધીમાં અરજી જમા થઈ જવી જોઈએ. નાગરિકો voters.eci.gov.in પર ક્લિક કરીને પોતાનું નામ ચકાસી શકે છે અને ઓનલાઈન અરજી પણ કરી શકે છે.
અપીલ ક્યાં કરી શકાય?
જો કોઈ વ્યક્તિ અંતિમ મતદાર યાદીમાં તેના નામ અંગે ERO (ચૂંટણી નોંધણી અધિકારી)ના નિર્ણયથી સંતુષ્ટ ન હોય, તો તે જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ 1950ની કલમ 24 હેઠળ અપીલ દાખલ કરી શકે છે:
પ્રથમ અપીલ: જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ (DM) સમક્ષ.
બીજી અપીલ: મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી (CEO) સમક્ષ.
આખી SIR પ્રક્રિયાની સફળતા પર મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારે સંતોષ વ્યક્ત કર્યો છે અને અધિકારીઓ, કર્મચારીઓ તેમજ જનજાગૃતિ ફેલાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર મીડિયાનો આભાર માન્યો છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે આ અભિયાન બંધારણના અનુચ્છેદ 326 અને ECIના સૂત્ર **"કોઈ પણ પાત્ર મતદાતા ન છોડાય"**ના અનુરૂપ કરવામાં આવ્યું છે.
યાદ રાખો: વોટર લિસ્ટમાં તમારું નામ છે કે નહીં, તે તરત જ ચકાસી લો અને જો નામ કપાત હોય તો ફોર્મ 6 ભરીને સમયસર અરજી કરી દો. શું તમે ઓનલાઈન વોટર લિસ્ટમાં નામ ચેક કર્યું?
