છઠ પૂજા શા માટે ઉજવવામાં આવે છે? છઠ પૂજા એ સૂર્યદેવ અને છઠ્ઠી મૈયાને સમર્પિત ચાર દિવસીય હિંદુ તહેવાર છે, જે પ્રકૃતિ અને સંસ્કૃતિ વચ્ચેના ઊંડા સંબંધને દર્શાવે છે.
છઠ પૂજા ક્યારે અને ક્યાં ઉજવાય છે? આ પવિત્ર તહેવાર હિંદુ કેલેન્ડર મુજબ કાર્તિક શુક્લ પક્ષની છઠ્ઠી તિથિએ આવે છે, અને મુખ્યત્વે બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ, ઝારખંડ, પશ્ચિમ બંગાળ તેમજ નેપાળ જેવા રાજ્યો અને દેશોમાં ધામધૂમથી ઉજવાય છે.
છઠ પૂજામાં કોની પૂજા કરવામાં આવે છે? છઠ પૂજા દરમિયાન, ભક્તો મુખ્યત્વે સૂર્યદેવની પૂજા કરે છે, જે જીવન ટકાવી રાખવા અને જ્ઞાન પ્રદાન કરનાર શક્તિ તરીકે પૂજાય છે. તેમની સાથે, તેમની દિવ્ય પત્ની, છઠ્ઠી મૈયા (વેદોમાં ઉષા તરીકે પણ ઓળખાય છે) ની પણ પૂજા કરવામાં આવે છે.
વૈદિક બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાન અનુસાર, પ્રકૃતિની શક્તિઓને જીવન ટકાવી રાખતી અને જ્ઞાન તથા આશીર્વાદ આપતી ઊર્જા તરીકે પૂજવામાં આવતી હતી. પ્રો. કુમૂલ અબ્બીએ જણાવ્યું હતું કે, આ પ્રકૃતિ અને સંસ્કૃતિ વચ્ચેના સંબંધને દર્શાવે છે. માનવશાસ્ત્રીય અને સામાજિક પરંપરામાં સૂર્ય (પ્રકૃતિ) ની પૂજામાં, અનંત સૂક્ષ્મ જગતને પાંચ તત્વો સાથે ગાઢ સંબંધ દર્શાવતો અરીસો માનવામાં આવતો હતો.
છઠ પૂજા શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે? આ તહેવાર સમૃદ્ધિ, વિપુલતા, દીર્ધાયુષ્ય, પ્રજનનક્ષમતા, સ્વાસ્થ્ય, સુખાકારી અને બાળકોના રક્ષણ માટે ભવ્ય સૂર્યદેવ અને છઠ્ઠી મૈયાની પૂજા કરવા માટે ઊંડો આધ્યાત્મિક મહત્વ ધરાવે છે. તે કૃતજ્ઞતા અને આભારની ભાવનાથી સૂર્યદેવનું સન્માન કરે છે. આ તહેવાર કૃષિ કેલેન્ડર સાથે પણ પર્યાવરણીય રીતે જોડાયેલો છે, જેમાં સારી શિયાળુ (ખરીફ) લણણી માટે દૈવી આશીર્વાદ માંગવામાં આવે છે.
આ વિધિઓ ઋગ્વેદના પ્રાચીન સ્તોત્રોથી શરૂ થઈ હતી, જેમાં સૂર્યને પ્રકાશ, જ્ઞાન, શાણપણ અને નિર્વાહના સ્ત્રોત તરીકે પૂજવામાં આવતો હતો. રામાયણમાં પણ સૂર્ય પૂજાનું વર્ણન જોવા મળે છે. મહાકાવ્ય જણાવે છે કે ભગવાન રામ અને સીતાએ સાથે મળીને સૂર્યદેવની પૂજા કરી હતી. સીતાએ 14 વર્ષના વનવાસ પછી અયોધ્યા પાછા ફર્યા બાદ તેમના રાજ્યાભિષેક દરમિયાન કાર્તિક મહિનામાં ઉપવાસ કર્યો હતો. મહાભારતમાં, દ્રૌપદી અને પાંડવોએ આદરણીય ઋષિ દૌમ્યની ભલામણ પર સૂર્યદેવની ભક્તિપૂર્વક છઠ પૂજા કરી હતી. આ ઐતિહાસિક સંદર્ભો છઠ પૂજાના ઊંડા મૂળ અને સનાતન મહત્વને રેખાંકિત કરે છે.
