ડાંગ જિલ્લાના આદિવાસી ભાઈ-બહેનો પાર-તાપી-નર્મદા રિવર લિંક પ્રોજેક્ટના વિરુદ્ધ એકજુટ થઈને ઊભા થયા છે. આ યોજના તેમના અસ્તિત્વ માટે જોખમરૂપ છે, જેમાં 17 ગામોના 793 પરિવારો અને લગભગ 4,758 વ્યક્તિઓ વિસ્થાપિત થવાના છે. તેમની ખેતીની જમીન અને આજીવિકા છીનવાઈ જશે, જે તેમને ગરીબી અને અસુરક્ષાના ખાડામાં ધકેલી દેશે. આદિવાસી દિવસની ઉજવણી વખતે, આદિવાસી સમિતિ ડાંગના આગેવાનોએ જિલ્લા કલેક્ટરને આવેદન આપીને યોજના તુરંત રદ કરવાની માંગ કરી છે.
યોજનાના કેન્દ્રમાં વઘઈ તાલુકાના કેલવણ ગામ પાસે પૂર્ણા નદી પર 58 મીટર ઊંચો ડેમ બનાવવાનું છે. આનાથી 1,629 હેક્ટર ઉપજાઉ જમીન પાણીમાં ડૂબી જશે, જે આદિવાસીઓના જીવનનો આધાર છે. પૂરી યોજના અમલમાં આવે તો 37 ગામોના 1,791 પરિવારો અને 10,206 લોકો પ્રભાવિત થશે, અને તેમની 3,620 હેક્ટર જમીન કાયમ માટે ગુમ થઈ જશે. આદિવાસીઓને ડર છે કે પુનર્વસન પેકેજ માત્ર કાગળ પર જ સારું લાગશે, જેમ કે ઉકાઈ, નર્મદા અને સાપુતારા નવાગામના વિસ્થાપિતોને થયું છે – ત્યાં સરકારી વચનો વાસ્તવિકતામાં નિષ્ફળ ગયા.
આ યોજના માત્ર જમીન અને પાણી જ નહીં, પરંતુ આદિવાસીઓની સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિ, પરંપરાઓ, ધાર્મિક સ્થળો અને પર્યાવરણને પણ નુકસાન પહોંચાડશે. કાકરદાની માયાદેવી અને ખાતળના શિવમંદિર જેવા પવિત્ર સ્થળો પાણીમાં ડૂબી જશે, જે તેમના પૂર્વજોની યાદો અને વારસાને મિટાવી દેશે. સ્થાનિકો કહે છે કે આ તેમના જીવનના મૂળને કાપી નાખશે, અને તેમને અજાણી જમીન પર ફેંકી દેશે જ્યાં તેઓની પરંપરાગત જીવનશૈલી ટકી શકશે નહીં.
આદિવાસી સમુદાય સરકારને વિનંતી કરે છે કે સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છના ખેડૂતો માટે જે સંવેદના દર્શાવવામાં આવે છે, તે જ ડાંગના આદિવાસીઓ માટે પણ દેખાવો. તેના વિકલ્પ તરીકે, 10,000 કરોડના ખર્ચે નાના ડેમ બનાવીને સિંચાઈ અને પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા કરો, જેથી વિસ્થાપન વિના ફાયદો મળે. આદિવાસીઓનું કહેવું છે કે તેઓની જમીન અને જંગલ તેમનું જીવન છે, અને તેને બચાવવા માટે તેઓ કોઈપણ હદ સુધી જઈ શકે છે.
જો માંગણીઓને અવગણવામાં આવશે તો, આદિવાસી સમાજ ઉગ્ર આંદોલન શરૂ કરશે – તેમની ચેતવણી સ્પષ્ટ છે. આ વિરોધ માત્ર એક યોજના વિરુદ્ધ નથી, પરંતુ આદિવાસી અધિકારો અને પર્યાવરણીય ન્યાયની લડાઈ છે. ડાંગના આદિવાસીઓને સમર્થન આપીએ અને તેમના અવાજને મજબૂત કરીએ, કારણ કે તેમની જીત આપણા સૌની જીત છે!
