DGFT એ સોનાની આયાતના નિયમો કર્યા કડક: એડવાન્સ ઓથોરાઈઝેશન પર મર્યાદા
ભારત સરકારના વિદેશ વ્યાપાર મહાનિર્દેશાલય (DGFT) એ એડવાન્સ ઓથોરાઈઝેશન (AA) સ્કીમ હેઠળ ડ્યુટી-ફ્રી સોનાની આયાત પર દેખરેખ કડક બનાવી છે. ગુરુવારે જારી કરાયેલા વાણિજ્ય મંત્રાલયના નોટિફિકેશન મુજબ, હવે દરેક ઓથોરાઈઝેશન દીઠ સોનાની આયાત પર 100 કિલોગ્રામની મર્યાદા (Cap) લાદવામાં આવી છે. આ સાથે જ પાલન અને ચકાસણી માટે વધુ કડક નિયમો દાખલ કરવામાં આવ્યા છે. આ મહત્વનો નિર્ણય વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા નાગરિકોને સોનાની ખરીદી ઘટાડવા અને બચતને ઉત્પાદક રોકાણ તરફ વાળવાની અપીલ કર્યાના થોડા દિવસો બાદ લેવામાં આવ્યો છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર વધતી જતી સોનાની આયાતને કારણે ભારતની વેપાર સંતુલન (Trade Balance) પર દબાણ વધી રહ્યું હતું.
ઉલ્લેખનીય છે કે, 14 મેના રોજ જાહેર કરાયેલી નોટિસમાં DGFT એ જેમ્સ અને જ્વેલરી નિકાસ માટેના સ્ટાન્ડર્ડ ઇનપુટ આઉટપુટ નોર્મ્સ (SIONs) હેઠળ પાંચ નવી નોંધો ઉમેરી છે. આ ફેરફારો તાત્કાલિક અસરથી અમલમાં આવ્યા છે. સંવાદદાતા જણાવે છે કે એડવાન્સ ઓથોરાઈઝેશન હેઠળ નિકાસકારોને કસ્ટમ ડ્યુટી ભર્યા વગર સોનું આયાત કરવાની મંજૂરી મળે છે, પરંતુ શરત એ હોય છે કે આ સોનાનો ઉપયોગ માત્ર નિકાસ ઉત્પાદનો બનાવવા માટે જ થવો જોઈએ.
નવા નિયમો અને ઉત્પાદન એકમોની ભૌતિક તપાસ
આ ઘટના એ સમયે સામે આવી છે જ્યારે સરકાર સોનાની આયાત પરના અંકુશ દ્વારા વિદેશી મુદ્રાના પ્રવાહને નિયંત્રિત કરવા માંગે છે. DGFT એ જણાવ્યું છે કે પ્રથમ વખત અરજી કરનાર નિકાસકારો માટે હવે ફરજિયાત ભૌતિક નિરીક્ષણ (Physical Inspection) કરવામાં આવશે. પ્રાદેશિક સત્તાધિકારી દ્વારા ઉત્પાદન સુવિધાના અસ્તિત્વ, ક્ષમતા અને કાર્યકારી સ્થિતિની ચકાસણી કરવામાં આવશે. આ પગલું નકલી કંપનીઓ દ્વારા થતી સોનાની હેરાફેરી રોકવા માટે લેવામાં આવ્યું છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર નિકાસ પ્રદર્શન (Export Performance) સાથે પણ નવી મંજૂરીઓને જોડવામાં આવી છે.
નોંધવા જોગ છે કે, હવે કોઈપણ આગામી એડવાન્સ ઓથોરાઈઝેશન ત્યારે જ જારી કરવામાં આવશે જ્યારે અગાઉના ઓથોરાઈઝેશન હેઠળ નિર્ધારિત નિકાસ જવાબદારીના ઓછામાં ઓછા 50% પૂર્ણ થયા હોય. એટલે કે, નિકાસકારોએ નવો સ્ટોક મંગાવતા પહેલા અડધોઅડધ નિકાસ લક્ષ્યાંક પૂરો કરવો પડશે. પ્રતિનિધિ જણાવે છે કે આ નિયમથી સોનાનો સ્ટોક કરી રાખવાની વૃત્તિ પર લગામ આવશે અને વાસ્તવિક નિકાસકારોને ફાયદો થશે.
રિપોર્ટિંગ સિસ્ટમ અને સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ મોનિટરિંગ
DGFT એ સોનાની આયાત કરતી કંપનીઓ માટે રિપોર્ટિંગના નિયમો પણ અત્યંત કડક કર્યા છે. એડવાન્સ ઓથોરાઈઝેશન ધારકે હવે દર પખવાડિયે (Fortnightly) પર્ફોર્મન્સ રિપોર્ટ સબમિટ કરવો પડશે. આ રિપોર્ટ સ્વતંત્ર ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ (CA) દ્વારા પ્રમાણિત હોવો જોઈએ, જેમાં આયાત અને નિકાસ કરવામાં આવેલા સોનાની સચોટ વિગતો હોવી અનિવાર્ય છે.
જાણવા મળ્યા અનુસાર પ્રાદેશિક સત્તામંડળોને પણ દર મહિને DGFT મુખ્યાલયને એકીકૃત અહેવાલો મોકલવા સૂચના આપવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત, આ કેન્દ્રીય દેખરેખ અને નીતિગત દેખરેખનો હેતુ સોનાની આયાતની ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવવાનો છે. ભારત વિશ્વમાં સોનાના સૌથી મોટા આયાતકારોમાંનું એક છે, અને સોનાની આયાત દેશની ચાલુ ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit) અને વિદેશી વિનિમયના આઉટફ્લો પર સીધી અસર કરે છે. પ્રતિનિધિ જણાવે છે કે હેન્ડબુક ઓફ પ્રોસિજર 2023 ના SIONs M-1 થી M-8 હેઠળ આ નવી શરતો ઉમેરવામાં આવી છે.
આર્થિક સ્થિરતા અને ભવિષ્યની રણનીતિ
DGFT ના આ નિર્ણયો પાછળ સરકારની લાંબાગાળાની આર્થિક રણનીતિ છુપાયેલી છે. પીએમ મોદીના વિઝન મુજબ, જો સોના પાછળ ખર્ચાતું નાણું અન્ય ઉત્પાદક ક્ષેત્રોમાં રોકવામાં આવે, તો દેશનો વિકાસ દર વધી શકે છે. સોનાની આયાત પરના નિયંત્રણોથી રૂપિયો પણ મજબૂત થશે અને વેપાર ખાધમાં ઘટાડો થશે.
સરકારી સૂત્રો જણાવે છે કે જેમ્સ અને જ્વેલરી ક્ષેત્રના અગ્રણીઓએ પણ આ પારદર્શક વ્યવસ્થાને આવકારી છે.
ખાસ કરીને, નિકાસકારો માટે 100 કિગ્રાની મર્યાદા એ એક મોટો પડકાર હોઈ શકે છે, પરંતુ તેનાથી સિસ્ટમમાં રહેલી છટકબારીઓ દૂર થશે. આઈપીએલ કે અન્ય મોટા બિઝનેસ ટ્રાન્ઝેક્શન્સની જેમ જ સોનાનો વ્યવહાર પણ હવે ડિજિટલ અને ટ્રેકેબલ બનશે. પ્રતિનિધિ જણાવે છે કે આગામી દિવસોમાં સોનાના ભાવ અને આયાતના આંકડાઓ પર આ પોલિસીની કેવી અસર થાય છે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે. ગુજરાતના જ્વેલરી હબ ગણાતા સુરત અને અમદાવાદના વેપારીઓએ પણ આ નવા ફેરફારો મુજબ પોતાની કાર્યપદ્ધતિ બદલવી પડશે.
તેમ છતાં, વાસ્તવિક નિકાસકારોને આ નિયમોથી કોઈ મોટી સમસ્યા નહીં થાય, કારણ કે સરકાર માત્ર ગેરરીતિઓ અટકાવવા માંગે છે. DGFT ની આ કવાયત ભારતીય અર્થતંત્રને વધુ સુરક્ષિત અને જવાબદાર બનાવવાની દિશામાં એક પ્રશંસનીય પગલું છે. સોનાના મોહમાં દેશની સંપત્તિ વેડફાય નહીં તેની તકેદારી રાખવી એ દરેક નાગરિક અને વેપારીની ફરજ છે.
ત્યારે, આગામી મહિનાઓમાં સોનાની આયાત પર આ નિયમોનો પ્રભાવ આંકડાઓમાં સ્પષ્ટ થશે. સરકારની આ કડકાઈથી લાંબાગાળે દેશના વિદેશી હુંડિયામણ અનામત (Foreign Exchange Reserves) માં વધારો થવાની સંભાવના છે.
DGFT એ એડવાન્સ ઓથોરાઈઝેશન સ્કીમ હેઠળ સોનાની ડ્યુટી-ફ્રી આયાત પર 100 કિગ્રાની કેપ લગાવી છે. પાંચ નવા નિયમો હેઠળ હવે નિકાસકારોએ 50% નિકાસ લક્ષ્યાંક પૂરો કરવો પડશે અને પખવાડિક રિપોર્ટ જમા કરાવવો પડશે. પીએમ મોદીની સોનાની આયાત ઘટાડવાની અપીલ બાદ આ મહત્વનો નિર્ણય લેવાયો છે.
