આત્મનિર્ભર ગુજરાતનો સંકલ્પ: કુટીર અને ગ્રામોદ્યોગ માટે રૂ. ૯૭૯ કરોડનું ઐતિહાસિક બજેટ
ગાંધીનગર: વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના "વિકસિત ભારત @ ૨૦૪૭" ના વિઝનને સાકાર કરવા માટે ગુજરાત સરકારે વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭નું કુટીર અને ગ્રામોદ્યોગ વિભાગનું ઐતિહાસિક બજેટ જાહેર કર્યું છે. મંત્રી શ્રી નરેશ પટેલે પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જણાવ્યું હતું કે, મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વમાં રાજ્યના છેવાડાના કારીગરોને વૈશ્વિક મંચ પૂરો પાડવા માટે આ વર્ષે રૂ. ૯૭૯ કરોડની માતબર જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. 'હર ઘર સ્વદેશી, ઘર ઘર સ્વદેશી' ના મંત્ર સાથે આ બજેટમાં પરંપરાગત કલાને આધુનિક ટેકનોલોજી સાથે જોડવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ની નવી અને મહત્વની પહેલ
આ વર્ષના બજેટમાં કારીગરોને આર્થિક રીતે સદ્ધર બનાવવા માટે ઘણી નવી યોજનાઓ અને આકર્ષણોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે:
૧. 'સ્વદેશી મોલ' અને આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ
સ્વદેશી મોલ: દેશ-વિદેશના પ્રવાસીઓને આકર્ષવા માટે અમદાવાદમાં એક ભવ્ય 'સ્વદેશી મોલ'ની સ્થાપના કરવામાં આવશે.
ODOP પ્રોત્સાહન: 'વન ડિસ્ટ્રિક્ટ વન પ્રોડક્ટ' (ODOP) અંતર્ગત રાજ્યના ૯૦ ઉત્પાદનોને વૈશ્વિક ઓળખ અપાવવા માટે રૂ. ૨૫ કરોડ ફાળવાયા છે.
પી.એમ. એકતા મોલ: સુરત ખાતે રૂ. ૩૦૦ કરોડના ખર્ચે બની રહેલા આ મોલમાં દેશભરના GI ટેગ ધરાવતા ઉત્પાદનો મળશે.
૨. ડિજિટલ માર્કેટિંગ અને ટેકનોલોજી
ઈ-કોમર્સ સહાય: કારીગરો ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ પર વેચાણ વધારવા પ્રેરાય તે માટે ઈ-કોમર્સ વેચાણ પર ૨૦ ટકા (મહત્તમ રૂ. ૫૦,૦૦૦ વાર્ષિક) સહાય આપવામાં આવશે.
સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ (CoE): NIFT અને NID જેવી સંસ્થાઓના સહયોગથી કારીગરોની પ્રોડક્ટ ડિઝાઇનમાં સુધારો કરવા માટે CoE સ્થાપવામાં આવશે.
૩. માટીકામ અને હસ્તકલાનો વિકાસ
CGCRI સાથે તાલીમ: માટીકામના કારીગરોને 'બ્લુ પોટરી' જેવી હાઇ-વેલ્યુ આર્ટમાં નિષ્ણાત બનાવવા રૂ. ૧.૨૫ કરોડની જોગવાઈ કરાઈ છે.
મફત બજાર વ્યવસ્થા: માટીકામના ઉત્પાદનોના વેચાણ માટે કારીગરોને વિનામૂલ્યે સ્ટોલ પૂરા પાડવા રૂ. ૨ કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે.
પ્રવર્તમાન યોજનાઓ માટે બજેટની ફાળવણી
રાજ્ય સરકારની લોકપ્રિય યોજનાઓ માટે પણ આ બજેટમાં પૂરતું ભંડોળ ફાળવવામાં આવ્યું છે:
[Table of Key Budgetary Allocations for Existing Schemes]
| યોજનાનું નામ | ફાળવણી (રૂ. કરોડ) | અંદાજિત લાભાર્થીઓ |
| શ્રી વાજપાઈ બેન્કેબલ યોજના | રૂ. ૪૯૦ કરોડ | ૩૦,૦૦૦+ બેરોજગારો |
| ખાદી ગ્રામોદ્યોગ બોર્ડ | રૂ. ૫૭ કરોડ | ૨૧,૦૦૦+ કારીગરો |
| હાથશાળ અને હસ્તકલા મંડળીઓ | રૂ. ૭૫ કરોડ+ | સહકારી મંડળીઓ |
| માનવ કલ્યાણ યોજના (ટૂલકીટ) | રૂ. ૨૫ કરોડ | ૨૦,૨૧૮ પછાત વર્ગો |
ગુજરાતની કલાનું વૈશ્વિક પ્રદર્શન
મંત્રી શ્રી નરેશ પટેલે વધુમાં માહિતી આપી હતી કે છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં રાજ્ય અને રાજ્ય બહાર યોજાયેલા ૨૪૩ મેળાઓમાં ૨૪ હજારથી વધુ કારીગરોએ ભાગ લીધો છે.
ઇન્ડેક્ષ્ટ-સી (Indext-C): રૂ. ૧૩૫.૭૪ કરોડનું વિક્રમી વેચાણ કર્યું.
ગરવી ગુર્જરી: ૨૧૬ મેળાઓ દ્વારા રૂ. ૫૦ કરોડથી વધુનું વેચાણ મેળવ્યું.
મુખ્ય મુદ્દાઓ
કુલ બજેટ: રૂ. ૯૭૯ કરોડ (ઐતિહાસિક વધારો).
લક્ષ્ય: પરંપરાગત કારીગરોને 'આત્મનિર્ભર' અને 'ડિજિટલ' બનાવવા.
નવી સુવિધા: અમદાવાદમાં 'સ્વદેશી મોલ' અને સુરતમાં 'પી.એમ. એકતા મોલ'.
તાલીમ: NIFT, NID અને CGCRI જેવી પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓનો સહયોગ.
પ્રશ્ન ૧: શ્રી વાજપાઈ બેન્કેબલ યોજના હેઠળ કેટલી જોગવાઈ કરવામાં આવી છે?
જવાબ: વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ના બજેટમાં આ યોજના માટે રૂ. ૪૯૦ કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જેનાથી ૩૦ હજારથી વધુ લોકોને સ્વરોજગારી મળશે.
પ્રશ્ન ૨: કારીગરોને ઈ-કોમર્સ વેચાણ પર કેટલી સહાય મળશે?
જવાબ: ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ દ્વારા થતા વેચાણના ૨૦ ટકા અથવા વાર્ષિક મહત્તમ રૂ. ૫૦,૦૦૦ સુધીની સહાય રાજ્ય સરકાર આપશે.
પ્રશ્ન ૩: 'સ્વદેશી મોલ' ક્યાં બનાવવામાં આવશે?
જવાબ: પ્રવાસીઓને આકર્ષવા અને કારીગરોને કાયમી બજાર આપવા માટે અમદાવાદ ખાતે 'સ્વદેશી મોલ' સ્થાપવામાં આવશે.
પ્રશ્ન ૪: ODOP યોજના શું છે?
જવાબ: 'વન ડિસ્ટ્રિક્ટ વન પ્રોડક્ટ' (ODOP) યોજના હેઠળ દરેક જિલ્લાની ખાસિયત ધરાવતી વસ્તુઓને રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર સુધી પહોંચાડવાનું આયોજન છે.
અંતિમ વિચાર
ગુજરાત સરકારનું આ બજેટ માત્ર આંકડાઓ નથી, પરંતુ રાજ્યના હજારો કારીગરો અને લઘુ ઉદ્યોગ સાહસિકોના સપનાઓને પાંખો આપનારો દસ્તાવેજ છે. 'વોકલ ફોર લોકલ' ના સંકલ્પ સાથે જ્યારે ગ્રામીણ કલાને ડિજિટલ માર્કેટ અને મોડર્ન ડિઝાઇનોનો ટેકો મળશે, ત્યારે ગુજરાત સાચા અર્થમાં 'આત્મનિર્ભર' બનશે.
