હિમાલય ક્ષેત્રમાં થયેલા વ્યાપક નિર્માણ કાર્યને કારણે આશરે 3 લાખ લોકો સંભવિત કુદરતી આપત્તિના માર્ગ પર જીવી રહ્યા છે. એક નવા અભ્યાસ મુજબ, 2016 થી 2023 દરમિયાન ઉત્તરી નેપાળ, દક્ષિણ-પૂર્વ તિબેટ અને ભારતના ઉત્તરાખંડના અમુક વિસ્તારોમાં નિર્મિત જમીનનું પ્રમાણ લગભગ 45% વધ્યું છે. આ અભ્યાસ વૈજ્ઞાનિક અહેવાલોમાં પ્રકાશિત થયો છે અને તે દર્શાવે છે કે ગ્લેશિયલ તળાવોમાંથી પૂરના જોખમવાળા વિસ્તારોમાં વિકાસ 78% જેટલો ઝડપથી વધ્યો છે.
આ અભ્યાસ વૈજ્ઞાનિકોની એક ટીમે હાથ ધર્યો હતો, જેમાં જણાવાયું છે કે જોખમમાં રહેલા લોકોની વાસ્તવિક સંખ્યા ઘણી વધારે હોઈ શકે છે. સંશોધકોએ ફક્ત એક ચોક્કસ પ્રદેશનું વિશ્લેષણ કર્યું છે, જ્યારે પડોશી વિસ્તારો પણ સમાન જોખમોનો સામનો કરી રહ્યા છે. ઓગસ્ટમાં નેપાળમાં આવેલા વિનાશક પૂર પહેલા આ અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં 1,400 થી વધુ લોકોના મોત થયા હતા અને હજારો ગુમ થયા હતા.
વધતી જતી નિર્માણ પ્રવૃત્તિઓ, ખાસ કરીને પ્રવાસન અને આવાસ સુવિધાઓના નિર્માણથી, આ સંવેદનશીલ પર્વતીય વિસ્તારોમાં જોખમ વધ્યું છે. બુઢી ગંડકી નદીમાં તાજેતરમાં આવેલા પૂર જેવી નાની ઘટનાઓ પણ સૂચવે છે કે આ પ્રદેશમાં કુદરતી આપત્તિઓનું જોખમ સતત વધી રહ્યું છે. અમદાવાદ એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, આ સ્થિતિ પર તાત્કાલિક ધ્યાન આપવાની જરૂર છે.
નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો આ પ્રકારના અનિયંત્રિત વિકાસ પર અંકુશ નહીં આવે, તો ભવિષ્યમાં વધુ ગંભીર પરિણામો આવી શકે છે. સ્થાનિક સરકારો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓએ આ મુદ્દા પર સંયુક્ત રીતે કામ કરવું જોઈએ, જેથી હિમાલય ક્ષેત્રના લોકો અને પર્યાવરણને સુરક્ષિત રાખી શકાય. આ અભ્યાસ હિમાલય ક્ષેત્રમાં વિકાસ અને સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડે છે.
