વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 1975માં લાદવામાં આવેલી કટોકટી (ઇમરજન્સી)ને ભારતના બંધારણ પર 'સીધો હુમલો' ગણાવ્યો છે અને લોકતાંત્રિક મૂલ્યોનું રક્ષણ કરનારા તમામ નાગરિકોને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી છે. કટોકટીની ઘોષણાની 51મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે, વડાપ્રધાને નાગરિક સ્વતંત્રતાના સસ્પેન્શન, રાજકીય ધરપકડો અને સંસ્થાઓ પર થયેલા હુમલાઓને યાદ કર્યા. તેમણે ભારતના ઇતિહાસના આ 'સૌથી કાળા અધ્યાય' દરમિયાન અડગ રહેલા અસંખ્ય લોકોના અસાધારણ સાહસની પ્રશંસા કરી.
આ ઘટનાક્રમ ભારતના લોકશાહી ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ યાદ અપાવે છે, જ્યાં 25 જૂન, 1975ના રોજ તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ ફખરુદ્દીન અલી અહેમદ દ્વારા આંતરિક અશાંતિના આધારે કલમ 352 હેઠળ કટોકટી જાહેર કરવામાં આવી હતી. આ સમયગાળો, જે 21 માર્ચ, 1977 સુધી ચાલ્યો, તે મૂળભૂત અધિકારોના સસ્પેન્શન, વિરોધ પક્ષના નેતાઓની ધરપકડ અને પ્રેસ સેન્સરશીપ માટે કુખ્યાત બન્યો. વડાપ્રધાન મોદીનું આ નિવેદન બંધારણીય મૂલ્યોના રક્ષણ અને ભાવિ પેઢીઓને લોકશાહીના મહત્વ વિશે જાગૃત કરવાના તેમના પ્રતિબદ્ધતાને પુનરાવર્તિત કરે છે.
બંધારણ પર સીધો હુમલો: કટોકટીના 51 વર્ષ
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગુરુવારે 1975ની કટોકટીને બંધારણ પર 'સીધો હુમલો' ગણાવી હતી અને તે સમયગાળા દરમિયાન લોકતાંત્રિક મૂલ્યોનું રક્ષણ કરનારા લોકોને શ્રદ્ધાંજલિ આપી હતી. કટોકટી લાદવામાં આવી તેની 51મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે X પરની પોસ્ટમાં, પીએમ મોદીએ નાગરિક સ્વતંત્રતાના સસ્પેન્શન અને કડક આંતરિક સુરક્ષા અધિનિયમ (MISA) હેઠળ રાજકીય નેતાઓની ધરપકડને યાદ કરી હતી. તેમણે લખ્યું, "આજે, આપણે ભારતના ઇતિહાસના સૌથી કાળા અધ્યાયોમાંના એક, કટોકટી દરમિયાન લોકતાંત્રિક મૂલ્યોનું દ્રઢપણે રક્ષણ કરનારા તમામ લોકોને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરીએ છીએ. કટોકટી આપણા બંધારણ પર સીધો હુમલો હતો. તેણે નાગરિક સ્વતંત્રતાઓનું સસ્પેન્શન, અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર અંકુશ, રાજકીય નેતાઓ, પત્રકારો, સામાજિક કાર્યકરોની ધરપકડ અને આપણી લોકશાહીના પાયા સમાન સંસ્થાઓ પર હુમલો જોયો." તેમણે ઉમેર્યું, "તે જ સમયે, તેણે અસંખ્ય નાગરિકોના અસાધારણ સાહસને પણ ઉજાગર કર્યું જેમણે મૌન રહેવાનો ઇનકાર કર્યો અને આપણા બંધારણમાં સમાવિષ્ટ આદર્શોને જાળવી રાખ્યા."
બંધારણીય મૂલ્યોનું રક્ષણ: વડાપ્રધાનનો સંકલ્પ
વડાપ્રધાને બંધારણીય મૂલ્યોના રક્ષણ માટેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પુનરોચ્ચાર કર્યો. "આપણા બધા માટે, આપણું બંધારણ 140 કરોડ ભારતીયોની આકાંક્ષાઓ, અધિકારો અને ફરજોનું પ્રતિક છે. આપણે બંધારણીય મૂલ્યોના રક્ષણ માટેની આપણી સામૂહિક પ્રતિબદ્ધતાને પુનરાવર્તિત કરીએ છીએ. આપણા બંધારણની ભાવનાથી પ્રેરિત થઈને, આપણે એવું ભારત બનાવીશું જે ન્યાય, સ્વતંત્રતા, સમાનતા અને બંધુત્વ માટે હંમેશા પ્રતિબદ્ધ રહેશે," પોસ્ટમાં જણાવાયું હતું.
કટોકટીનો કાળો અધ્યાય: 1975-1977
25 જૂન, 1975ના રોજ, તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ ફખરુદ્દીન અલી અહેમદે કલમ 352 હેઠળ "આંતરિક અશાંતિ" ટાંકીને કટોકટીની ઘોષણા કરી હતી. ભારત 25 જૂન, 1975 અને 21 માર્ચ, 1977 વચ્ચે કટોકટી હેઠળ હતું. તત્કાલીન વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીની આ સમયગાળા દરમિયાન મૂળભૂત અધિકારોના સસ્પેન્શન અને જયપ્રકાશ નારાયણ સહિત વિરોધ પક્ષના નેતાઓની કડક MISA હેઠળ ધરપકડ કરવા બદલ વ્યાપકપણે ટીકા કરવામાં આવે છે. જે.પી. નારાયણે 1970ના દાયકામાં કોંગ્રેસ સરકાર સામે સંપૂર્ણ ક્રાંતિ બિહાર આંદોલનની આગેવાની લીધી હતી. શાહ કમિશનના અહેવાલો અનુસાર, આ સમયગાળામાં સામૂહિક અટકાયત, નસબંધી અભિયાન અને પ્રેસની સેન્સરશીપ જોવા મળી હતી. ભાજપે ગયા વર્ષે કટોકટીની 50મી વર્ષગાંઠને "સંવિધાન હત્યા દિવસ" તરીકે ઉજવી હતી.
- વડાપ્રધાન મોદીએ 1975ની કટોકટીને બંધારણ પર 'સીધો હુમલો' ગણાવી.
- તેમણે લોકતાંત્રિક મૂલ્યોનું રક્ષણ કરનારા તમામ નાગરિકોને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી.
- કટોકટી દરમિયાન નાગરિક સ્વતંત્રતાના સસ્પેન્શન અને રાજકીય ધરપકડોને યાદ કર્યા.
- બંધારણીય મૂલ્યોના રક્ષણ માટેની તેમની પ્રતિબદ્ધતા પુનરાવર્તિત કરી.
- કટોકટી 25 જૂન, 1975 થી 21 માર્ચ, 1977 સુધી અમલમાં હતી, જે મૂળભૂત અધિકારોના સસ્પેન્શન માટે જાણીતી છે.
કટોકટીનો સમયગાળો ભારતના લોકશાહી ઇતિહાસમાં એક કાળો અધ્યાય છે, જેણે દેશના રાજકીય અને સામાજિક માળખા પર ઊંડી છાપ છોડી છે. આ ઘટનાએ ભારતીય બંધારણની લવચિકતા અને દેશના લોકશાહી મૂલ્યોની મજબૂતાઈની કસોટી કરી હતી. વડાપ્રધાન મોદી દ્વારા આ ઘટનાને યાદ કરવી એ વર્તમાન પેઢીને લોકશાહીના મહત્વ અને બંધારણીય અધિકારોના રક્ષણ વિશે જાગૃત કરવાનો પ્રયાસ છે. ભવિષ્યમાં, આ પ્રકારની યાદગીરીઓ ભારતના લોકશાહી સિદ્ધાંતોને મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરશે અને સત્તાના દુરૂપયોગ સામે સતર્ક રહેવાની પ્રેરણા આપશે. NCERT દ્વારા ધોરણ IXના પાઠ્યપુસ્તકમાં કટોકટી વિશેનો વિભાગ શામેલ કરવો એ પણ આ જ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે, જેથી યુવા પેઢી ઇતિહાસમાંથી બોધપાઠ લઈ શકે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનું કટોકટીને 'બંધારણ પર સીધો હુમલો' ગણાવતું નિવેદન માત્ર ઐતિહાસિક યાદગીરી નથી, પરંતુ વર્તમાન રાજકીય સંદર્ભમાં પણ તેના ઊંડા અર્થ છે. આ નિવેદન લોકશાહી સંસ્થાઓ અને મૂળભૂત અધિકારોના રક્ષણ પર ભાર મૂકે છે. તે દર્શાવે છે કે સત્તામાં રહેલા લોકો માટે પણ બંધારણીય મર્યાદાઓનું પાલન કરવું કેટલું અનિવાર્ય છે. ભૂતકાળની ભૂલોમાંથી શીખીને, ભારત ભવિષ્યમાં વધુ મજબૂત અને સમાવેશી લોકશાહી તરીકે ઉભરી શકે છે. આ પ્રકારની યાદગીરીઓ નાગરિકોને તેમના અધિકારો વિશે જાગૃત રહેવા અને કોઈપણ સરમુખત્યારશાહી પ્રવૃત્તિ સામે અવાજ ઉઠાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે. અમદાવાદ એક્સપ્રેસ તરીકે, અમે માનીએ છીએ કે લોકશાહીના રક્ષણ માટે સતર્કતા એ જ સર્વોચ્ચ શસ્ત્ર છે.
