પશ્ચિમ એશિયામાં ઈઝરાયેલ-અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા જતા સૈન્ય સંઘર્ષને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકારે ત્યાં વસતા લાખો ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા માટે કમર કસી છે. રવિવાર, 1 માર્ચ 2026 ના રોજ કુવૈતમાં ભારતીય રાજદૂત પરમિતા ત્રિપાઠીએ ભારતીય સમુદાયના અગ્રણીઓ સાથે વર્ચ્યુઅલ બેઠક યોજી સુરક્ષા વ્યવસ્થાની સમીક્ષા કરી હતી. ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા પર થયેલા હુમલા બાદ સમગ્ર ક્ષેત્રમાં એરસ્પેસ બંધ થવાથી અનેક ભારતીય પ્રવાસીઓ અટવાયા છે, જેમને મદદ કરવા માટે કુવૈત, લેબનોન અને ઓસ્ટ્રિયા સ્થિત દૂતાવાસો સતત એડવાઈઝરી જારી કરી રહ્યા છે. ભારત સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વિદેશમાં વસતા દરેક નાગરિકની સલામતી તેમની પ્રાથમિકતા છે.
આ કટોકટી ત્યારે સર્જાઈ જ્યારે ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતોલ્લા અલી ખામેનેઈ ઈઝરાયેલ અને અમેરિકાના સંયુક્ત હુમલામાં માર્યા ગયા હોવાના અહેવાલો આવ્યા. આ ઘટના બાદ ઈરાને વળતો પ્રહાર કરવાની ચેતવણી આપી છે અને ડ્રોન હુમલાઓ તેજ કર્યા છે. ભૂતપૂર્વ હાઈ કમિશનર વીણા સિક્રીના જણાવ્યા મુજબ, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ઓમાનમાં ચાલી રહેલી મંત્રણાઓ નિષ્ફળ ગઈ હોય તેમ જણાય છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ ઈરાની નેતૃત્વને નબળું પાડવા અંગે આક્રમક નિવેદન આપ્યું છે. આ અસ્થિરતાને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાન સેવાઓ ખોરવાઈ છે, જેની સીધી અસર મધ્ય પૂર્વમાં રહેતા લાખો ભારતીય કામદારો અને પ્રવાસીઓ પર પડી છે.
1. ભારતીય રાજદૂત (પરમિતા ત્રિપાઠી - કુવૈત):
"અમે કુવૈતમાં ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા અને કલ્યાણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છીએ. એરસ્પેસ બંધ થવાને કારણે અટવાયેલા મુસાફરોને હોટેલ અને એરલાઇન્સના સહયોગથી તમામ સંભવિત મદદ પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે."
2. ભૂતપૂર્વ હાઈ કમિશનર (વીણા સિક્રી):
"ખામેનેઈનું મૃત્યુ અત્યંત આઘાતજનક છે. એવું લાગે છે કે જીનીવા અને ઓમાનમાં ચાલી રહેલી વાતચીત માત્ર એક વ્યૂહરચના હતી. હવે ઈરાન આત્મરક્ષણના નામે મોટા પાયે વળતો હુમલો કરી શકે છે."
3. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ (ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ):
"ઈરાનનું નવું નેતૃત્વ અમારી સાથે વાત કરવા માંગે છે અને હું તેમની સાથે ચર્ચા કરીશ. તેમણે ઘણું મોડું કર્યું છે, આ પ્રક્રિયા વહેલી થવી જોઈતી હતી."
4. અસરગ્રસ્ત ભારતીય નાગરિક (કુવૈતમાં ફસાયેલા પ્રવાસી):
"અમારી ફ્લાઇટ અચાનક કેન્સલ થઈ ગઈ હતી, પરંતુ એમ્બેસીના અધિકારીઓ સતત અમારા સંપર્કમાં છે અને અમને રહેવાની સગવડ કરી આપી છે."
ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટ મુજબ, ઈરાને અત્યાર સુધીમાં 22 ડ્રોન તોડી પાડ્યા હોવાનો દાવો કર્યો છે, જેમાંથી મોટાભાગના 'હર્મેસ' ડ્રોન છે. લેબનોન અને કુવૈતમાં ભારતીયોને ભીડભાડ વાળા વિસ્તારોથી દૂર રહેવા અને સ્થાનિક સત્તાવાળાઓની સૂચનાઓનું પાલન કરવા જણાવાયું છે. એર ઈન્ડિયાએ વિયેના અને અન્ય સ્થળો માટે વિશેષ હેલ્પલાઇન નંબરો (+911169329333) જારી કર્યા છે જેથી ટિકિટ રિફંડ અથવા રિ-ઈશ્યુમાં મદદ મળી શકે. પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવને કારણે તેલના ભાવ અને શેરબજાર પર પણ તેની અસર જોવા મળી રહી છે.
ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) વિશ્લેષકોના મતે, આ સંઘર્ષ હવે માત્ર પ્રાદેશિક રહ્યો નથી પરંતુ અસ્તિત્વની લડાઈ (Existential War) બની ગયો છે. ભારત માટે આ સ્થિતિ પડકારજનક છે કારણ કે પશ્ચિમ એશિયામાં મોટી સંખ્યામાં ભારતીયો વસે છે અને ભારતનું આર્થિક હિત પણ આ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલું છે. જો યુદ્ધ લાંબુ ખેંચાય તો ભારત સરકારે મોટા પાયે 'ઇવેક્યુએશન ઓપરેશન' (નાગરિકોને પાછા લાવવાનું અભિયાન) હાથ ધરવું પડી શકે છે. હાલમાં દૂતાવાસોની સક્રિયતા એ દર્શાવે છે કે ભારત કોઈપણ પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે તૈયાર છે.
