પંજાબમાં લેન્ડ પૂલિંગ વળતરમાં મોટો વધારો નું નામ સાંભળીને જ ખેડૂતોમાં પોતાના હક્કો પ્રત્યે ભારે ઉત્સુકતા જાગી ગઈ છે. મુખ્યમંત્રી ભગવંત સિંહ માનના નેતૃત્વ હેઠળ પંજાબ કેબિનેટે ૨ જુલાઈ, ૨૦૨૬ ના રોજ ચંદીગઢ માં મળેલી બેઠકમાં જમીન માલિકોના લાભો સાથે જોડાયેલી આ મહત્વની નીતિમાં સુધારાને મંજૂરી આપી દીધી છે. સરકારના આ નિર્ણયથી જમીન સંપાદન દરમિયાન ખેડૂતોને થતી વ્યવહારિક મુશ્કેલીઓ દૂર થશે અને રહેણાંક તેમજ વ્યાવસાયિક પ્લોટોના કદમાં વધારો મળશે.
આ સંદર્ભે કેબિનેટ મંત્રી હરપાલ સિંહ ચીમાએ પત્રકારોને જણાવ્યું કે જમીન માલિકો અને હિતધારકો સાથે લાંબી ચર્ચા બાદ આ સુધારો કરાયો છે. જો કે આટલા મોટા વળતર બાદ પણ કેટલાક ખેડૂત સંગઠનો આ ફેરફારોથી સંતુષ્ટ નથી, કારણ કે જમીનની બજાર કિંમત અને સરકારી કલેક્ટર રેટ વચ્ચે હજુ પણ મોટો તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે. પરિણામે કૃષિ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા અગ્રણીઓ આ નીતિની સંપૂર્ણ જોગવાઈઓનો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે.
માત્ર રહેણાંક પ્લોટનો વિકલ્પ પસંદ કરનારા ખેડૂતોને હવે પ્રતિ એકર ૧,૬૦૦ ના બદલે ૧,૬૩૦ ચોરસ વારનો પ્લોટ અપાશે.
સંયુક્ત વિકલ્પમાં રહેણાંક પ્લોટ ૧,૦૦૦ ચોરસ વાર રહેશે, જ્યારે કોમર્શિયલ પ્લોટ ૨૦૦ થી વધારીને ૨૧૦ ચોરસ વાર કરાયો છે.
સંપૂર્ણ વ્યાવસાયિક કેટેગરી પસંદ કરનારા જમીન માલિકો માટે પ્લોટનું કદ ૮૦૦ થી વધારીને ૮૪૦ ચોરસ વાર પ્રતિ એકર કરાયું છે.
સરકાર દ્વારા જમીન સંપાદન બાદ પ્લોટ ખરીદવા માટે અપાતા 'સુવિધા સર્ટિફિકેટ' ની માન્યતા સમયમર્યાદા ૨ વર્ષથી વધારીને ૪ વર્ષ કરાઈ છે.
નવી આઉસ્ટી નીતિ હેઠળ ૨.૫ એકરથી વધુ જમીન ગુમાવનારા પરિવારોને સરકાર તરફથી ૫૦૦ ચોરસ વારનો મોટો પ્લોટ ફાળવવામાં આવશે.
પંજાબમાં અગાઉ રસ્તા અને સરકારી પ્રોજેક્ટ્સ માટે થતા જમીન સંપાદનમાં નાના ખેડૂતોની જમીન છીનવાઈ જતી હતી અને યોગ્ય વળતર મળતું નહોતું. સત્તાવાર સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, હવે નાના ખેડૂતો માટે વિશેષ લેટર ઓફ ઇન્ટેન્ટ (LoI) ની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત જે પણ મૂળ જમીન માલિકો પ્લોટની રજીસ્ટ્રેશન કે કન્વેયન્સ ડીડ કરાવશે, તેમને સ્ટેમ્પ ડ્યુટી કે અન્ય કોઈ વહીવટી ખર્ચ ચૂકવવો પડશે નહીં.
આ સરકારી નીતિ અંગે જાહેર જનતામાં બે જુદા જુદા મંતવ્યો પ્રવર્તી રહ્યા છે. એક વર્ગનું માનવું છે કે ખેડૂતોને પંજાબમાં ગમે ત્યાં જમીન ખરીદવા પર કલેક્ટર રેટ મુજબ સ્ટેમ્પ ડ્યુટીમાં માફી અને પ્રાથમિક ટ્યુબવેલ કનેક્શન મળવાથી ગ્રામીણ અર્થતંત્ર મજબૂત બનશે. બીજી તરફ, આર્થિક વિશ્લેષકો માને છે કે પ્લોટોના કદમાં કરાયેલા આ વધારાથી સરકારી તિજોરી પર બોજ વધશે અને પ્રોજેક્ટના ડેવલપમેન્ટ કોસ્ટમાં સીધો ઉછાળો આવશે.
પંજાબ સરકારે ખેડૂતોને ખુશ કરવા માટે પ્લોટના કદ અને કરમુક્તિની જાહેરાત કરીને માસ્ટરસ્ટ્રોક મારવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. પંજાબમાં લેન્ડ પૂલિંગ વળતરમાં મોટો વધારો ની આ નવી સ્કીમ કાગળ પર તો અત્યંત આકર્ષક દેખાય છે, પરંતુ જમીન ગુમાવનારા ગરીબ ખેડૂતોને વાસ્તવિક જમીન ફાળવણીમાં ન્યાય મળશે કે પછી વહીવટી વિલંબના કારણે આ નીતિ પણ માત્ર જાહેરાત બનીને રહી જશે?
