ભારતની વૈશ્વિક સ્તરે વધતી જતી તાકાત અને પ્રભાવ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં કાયમી સભ્યપદ માટેના તેના દાવાને વધુ મજબૂત બનાવે છે. તાજેતરમાં, ચાર યુરોપિયન રાષ્ટ્રોએ ભારતના આ લાંબા સમયથી પડતર દાવાને સમર્થન આપ્યું હતું, જે આ મુદ્દાને ફરીથી ચર્ચામાં લાવ્યો છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ભારતનું વધતું કદ અને વિશાળ વસ્તી હોવા છતાં, તેને વીટો પાવરનો અભાવ સતાવી રહ્યો છે. નોંધનીય છે કે, ભારત સંયુક્ત રાષ્ટ્રને તેની ચૂકવણી સમયસર કરે છે, જ્યારે કેટલાક કાયમી સભ્યો બાકી લેણાં એકઠા કરે છે અને શાંતિ રક્ષા પ્રવૃત્તિઓમાંથી ગેરહાજર રહે છે. કેટલાક દેશોમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પ્રત્યેનો ઉત્સાહ ઘટી રહ્યો છે ત્યારે, પ્યુ સર્વેક્ષણો દર્શાવે છે કે ભારતનો સતત ટેકો તેને અલગ પાડે છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાના 81મા સત્ર દરમિયાન, અન્ના કેથરીન જીજોએ આ આંકડાઓનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું. ભારત, વિશ્વની સૌથી મોટી લોકશાહી અને ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થા તરીકે, વૈશ્વિક શાંતિ અને સુરક્ષા જાળવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર તેની સક્રિય ભાગીદારી અને વિવિધ વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર સંતુલિત દ્રષ્ટિકોણ તેને સુરક્ષા પરિષદમાં કાયમી સ્થાન માટે એક આદર્શ ઉમેદવાર બનાવે છે.
સુરક્ષા પરિષદની વર્તમાન રચના બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછીના સમયગાળાનું પ્રતિબિંબ છે અને તે આધુનિક વિશ્વની ભૂ-રાજકીય વાસ્તવિકતાઓને યોગ્ય રીતે રજૂ કરતી નથી. ભારત જેવા ઉભરતા શક્તિશાળી દેશોને કાયમી સભ્યપદ ન આપવું એ સંયુક્ત રાષ્ટ્રની વિશ્વસનીયતા અને અસરકારકતાને નબળી પાડે છે. વીટો પાવરનો અભાવ ભારતને વૈશ્વિક નિર્ણયોમાં તેની વસ્તી અને આર્થિક કદને અનુરૂપ પ્રભાવ પાડવાથી રોકે છે.
યુરોપિયન રાષ્ટ્રો દ્વારા મળેલું સમર્થન એ સંકેત આપે છે કે વિશ્વ સમુદાયમાં પણ આ અંગેની જરૂરિયાત અનુભવાઈ રહી છે. જોકે, કાયમી સભ્યપદ મેળવવું એ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જેમાં વર્તમાન કાયમી સભ્યોની સર્વસંમતિની જરૂર પડે છે. ચીન જેવા કેટલાક દેશો ભારતના દાવાને અવરોધી રહ્યા છે, જે આ પ્રક્રિયાને વધુ પડકારજનક બનાવે છે.
ભારતનો કાયમી સભ્યપદનો દાવો માત્ર તેના પોતાના હિતો માટે જ નહીં, પરંતુ સંયુક્ત રાષ્ટ્રને વધુ લોકશાહી અને પ્રતિનિધિત્વપૂર્ણ બનાવવા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ અને બહુપક્ષીયતાના યુગમાં, સુરક્ષા પરિષદનું વિસ્તરણ અને સુધારણા અનિવાર્ય છે.
