અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધના વાદળો: રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે મંગળવાર રાત સુધીની અંતિમ મહેતલ આપી, ઈરાનના પાયાના માળખાને ધ્વસ્ત કરવાની ધમકી
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલો લાંબા સમયનો વિવાદ હવે ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન પર દબાણ વધારતા અંતિમ સમયસીમામાં ફેરફાર કર્યો છે.
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે અત્યંત આક્રમક ભાષાનો પ્રયોગ કરતા ઈરાનને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ એવી હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ફરીથી ખુલ્લી મૂકવા માટે આદેશ આપ્યો છે. આ આદેશનું પાલન ન થવા પર તેમણે ઈરાનને ગંભીર પરિણામો ભોગવવા તૈયાર રહેવા જણાવ્યું છે.
ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર જાહેરાત કરી છે કે, "મંગળવાર, રાત્રે ૮:૦૦ વાગ્યે (પૂર્વીય સમય મુજબ)" ઈરાન માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે. જો આ સમય સુધીમાં કોઈ સમજૂતી નહીં થાય તો અમેરિકા કડક કાર્યવાહી કરશે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અને વૈશ્વિક ઉર્જા સંકટનું વિશ્લેષણ
વિશ્વના તેલ વેપાર માટે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અત્યંત મહત્વનો જળમાર્ગ માનવામાં આવે છે. ઈરાન દ્વારા આ માર્ગ પરના અવરોધોને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવ અને પુરવઠા પર માઠી અસર પડી રહી છે.
વધુમાં, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ઈરાનને કડક શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે જો તેઓ સમજૂતી નહીં કરે અથવા જળમાર્ગ નહીં ખોલે, તો મંગળવારનો દિવસ ઈરાન માટે પાવર પ્લાન્ટ અને પુલના વિનાશનો દિવસ બની રહેશે.
તેમણે ઉમેર્યું કે વોશિંગ્ટન ઈરાનની સંપૂર્ણ ઉર્જા અને નાગરિક માળખાકીય સુવિધાઓને લપેટમાં લેવાની તૈયારી કરી ચૂક્યું છે. આ અગાઉ ગત મહિને પણ ટ્રમ્પે આવી જ ધમકી આપી હતી, પરંતુ સમયસીમામાં સતત વધારો કરવામાં આવ્યો હતો.
તદુપરાંત, ટ્રમ્પે તેમના નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે ઈરાન પાસે હવે મર્યાદિત સમય છે. જો તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોનું પાલન નહીં કરે, તો તેમને નરક જેવી સ્થિતિનો સામનો કરવો પડશે તેવું નિવેદન પણ તેમણે આપ્યું છે.
નિષ્ણાતોના અભિપ્રાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય અસરો
ભૂ-રાજકીય નિષ્ણાતો માને છે કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું આ વલણ વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં મોટી ઉથલપાથલ લાવી શકે છે. જો ઈરાન પર હુમલો થાય તો મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં ભારે અસ્થિરતા પેદા થવાની સંભાવના છે.
બીજી તરફ, રાજકીય વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે ટ્રમ્પની આ 'ડેડલાઈન ડિપ્લોમસી' ઈરાનને ટેબલ પર લાવવા માટેનો એક વ્યૂહાત્મક પ્રયાસ હોઈ શકે છે. જોકે, ભાષાની કઠોરતા સૂચવે છે કે આ વખતે અમેરિકા પાછળ હટવાના મૂડમાં નથી.
નોંધપાત્ર છે કે, ઈરાનની નાગરિક જનતાના નુકસાન અંગે પૂછવામાં આવેલા પ્રશ્નના જવાબમાં ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે ઈરાનના સામાન્ય નાગરિકો પણ તેમની સરકારની નીતિઓથી કંટાળી ગયા છે અને તેઓ કદાચ આવી કાર્યવાહીને સમર્થન આપશે.
પરિણામે, ઈરાનના અનેક વિસ્તારોમાં ભયનું વાતાવરણ છે. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે ઈરાની જનતાને ડર છે કે અમેરિકા યુદ્ધની વચ્ચેથી જતું રહેશે, પરંતુ તેમણે ખાતરી આપી છે કે તેઓ આ મિશન પૂર્ણ કરીને જ રહેશે.
ઈરાન સામે અગાઉની કાર્યવાહી અને ઐતિહાસિક સંદર્ભો
આ વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિમાં જોઈએ તો, ગુરુવારે જ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે ઈરાનનો સૌથી મોટો પુલ તોડી પાડવામાં આવ્યો છે. તેમણે આ ઘટનાને માત્ર એક શરૂઆત ગણાવી હતી અને વધુ આક્રમક હુમલાઓના સંકેત આપ્યા હતા.
નોંધપાત્ર છે કે આ અગાઉ ૪૮ કલાકની સમયસીમા આપવામાં આવી હતી, જે બાદમાં સોમવાર, ૬ એપ્રિલ સુધી લંબાવવામાં આવી હતી. હવે નવી ડેડલાઈન મંગળવાર રાતની નક્કી કરવામાં આવી છે, જે સમગ્ર વિશ્વ માટે ચિંતાનો વિષય છે.
ભૂતકાળમાં પણ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે અનેકવાર તણાવની સ્થિતિ સર્જાઈ છે, પરંતુ આ વખતે સત્તાવાર નિવેદનોમાં વપરાયેલી ભાષા અભૂતપૂર્વ રીતે કઠોર છે. ઈરાનનું આર્થિક માળખું પહેલેથી જ પ્રતિબંધોને કારણે નબળું પડી ગયું છે.
વધુમાં, આ માળખાકીય નુકસાન ઈરાનને દાયકાઓ પાછળ ધકેલી શકે છે. અમેરિકી લશ્કરી શક્તિ અને ઈરાનની સંરક્ષણ પ્રણાલી વચ્ચેના તફાવતને જોતા, આ સંઘર્ષ એકતરફી રહેવાની સંભાવના વધુ છે.
આગામી દિવસોની રણનીતિ
વર્તમાન પરિસ્થિતિ જોતા જણાય છે કે મંગળવારનો દિવસ માત્ર અમેરિકા કે ઈરાન માટે જ નહીં, પણ સમગ્ર વિશ્વના રાજકારણ માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે. જો ઈરાન નમતું જોખશે નહીં, તો ખાડી દેશોમાં મોટું સૈન્ય સંકટ સર્જાઈ શકે છે.
તદુપરાંત, રાજદ્વારી સ્તરે પણ પ્રયાસો ચાલુ છે જેથી કરીને કોઈ સમજૂતી થઈ શકે. ટ્રમ્પે પોતે પણ સ્વીકાર્યું છે કે જો ઈરાન સમજૂતી કરવા તૈયાર હોય તો હજુ પણ વાતચીત માટેના દ્વાર ખુલ્લા છે.
બીજી તરફ, ઈરાન આ ધમકીઓ સામે કેવો પ્રતિસાદ આપે છે તેના પર રશિયા અને ચીન જેવા દેશોની નજર પણ ટકેલી છે. આ સંઘર્ષ વિશ્વને બે જૂથોમાં વહેંચી શકે તેવી ભીતિ સેવવામાં આવી રહી છે.
નોંધપાત્ર છે કે, આગામી ૨૪ કલાકમાં વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે થતી હિલચાલ પરથી સ્પષ્ટ થશે કે વિશ્વ યુદ્ધ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે કે પછી શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ તરફ. હાલ તો સમગ્ર દુનિયા મંગળવારની એ ૮:૦૦ વાગ્યાની પળની રાહ જોઈ રહી છે.
