જગન્નાથ રથયાત્રા: હિન્દુ ધર્મનો જગન્નાથ રથયાત્રા એકમાત્ર એવો તહેવાર છે જ્યારે ભગવાન મંદિરમાંથી બહાર આવે છે અને સામાન્ય લોકોમાં આવે છે, તેમના સુખ-દુ:ખમાં ભાગ લે છે. તે ભગવાનના પતિત પાવન સ્વરૂપને દર્શાવે છે, જ્યાં તે કોઈપણ ભેદભાવ વિના દરેકને દર્શન આપે છે. રથયાત્રા દરમિયાન, 3 રથ બહાર કાઢવામાં આવે છે અને આ ત્રણ રથ દર વર્ષે ખાસ લીમડાના લાકડા (દારુ) માંથી બનાવવામાં આવે છે, અને આ રથ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં ઘણા મહિનાઓ લાગે છે. આ આખી યાત્રા એક વિશાળ ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક ઉત્સવનું સ્વરૂપ લે છે, જેમાં લાખો ભક્તો ભાગ લે છે. શું તમે આ ત્રણ રથોના નામ જાણો છો અને આ 3 રથોમાં કોણ સવારી કરે છે. તો ચાલો જાણીએ.
ભગવાન જગન્નાથના રથનું નામ નંદીઘોષ (અથવા ગરુડધ્વજ) છે. તે ત્રણ રથમાં સૌથી મોટો અને ભવ્ય છે. તેનો રંગ મુખ્યત્વે લાલ અને પીળો છે. તેમાં ૧૬ પૈડાં છે અને ઊંચાઈ લગભગ ૪૨.૬ થી ૪૫ ફૂટ છે. તેના શિખર પર ગરુડ દેવનું પ્રતીક છે. તેને દૂરથી તેના પીળા અને લાલ રંગથી ઓળખી શકાય છે.
ભગવાન બલભદ્રના રથનું નામ તાલધ્વજ છે. આ ભગવાન જગન્નાથના મોટા ભાઈ બલભદ્ર (બલરામ)નો રથ છે, જે યાત્રામાં આગળ વધે છે. તેનો રંગ લાલ અને લીલો છે. તેમાં ૧૪ પૈડાં છે અને ઊંચાઈ લગભગ ૪૩.૩ ફૂટ છે (જે નંદીઘોષ કરતા થોડી વધારે છે). આ રથની ટોચ પર એક તાડ (તાલ) વૃક્ષ છે.
દેવી સુભદ્રાના રથનું નામ દેવદલન (અથવા પદ્મધ્વજ/દર્પદલન) છે. આ ભગવાન જગન્નાથ અને બલભદ્રની બહેન દેવી સુભદ્રાનો રથ છે, જે બંને ભાઈઓના રથની વચ્ચે છે. તેનો રંગ લાલ અને કાળો છે. (કેટલીક જગ્યાએ લાલ અને વાદળી રંગનું પણ વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે, જે દેવીના શક્તિશાળી અને રક્ષણાત્મક પાસાઓ દર્શાવે છે). આ રથ પર કમળનું ફૂલ બનાવવામાં આવ્યું છે.
જગન્નાથ રથયાત્રાની માન્યતાઓ ખૂબ જ ધાર્મિક, પૌરાણિક અને સામાજિક છે. પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, એકવાર ભગવાન જગન્નાથની બહેન સુભદ્રાએ નગર ભ્રમણ કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી. તેમની બહેનની ઇચ્છા પૂર્ણ કરવા માટે, ભગવાન જગન્નાથ અને બલભદ્ર રથ પર સવાર થઈને નગર ભ્રમણ પર નીકળ્યા. આ યાત્રા તે ઘટનાનું પ્રતીક છે. ત્યારથી, જગન્નાથ રથયાત્રા કાઢવાની પરંપરા ચાલી રહી છે.
