મુખ્ય ઘટના શું છે?
અમરેલી ખાતે ૨૯ જૂનના રોજ ગુર્જરી પર્યાવરણ ટ્રસ્ટના નેજા હેઠળ એક વિશેષ 'પર્યાવરણ ચિંતન બેઠક' નું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. તાજેતરના સમયમાં ગીર અને અમરેલી પંથકમાં માનવ અને સિંહો વચ્ચે વધી રહેલી ઘર્ષણની ઘટનાઓને ધ્યાને રાખીને આ બેઠકમાં મુખ્યત્વે 'સિંહના બદલાયેલા વર્તન' વિષય પર ગહન સંવાદ અને ચિંતન કરવામાં આવ્યું હતું.
કાર્યક્રમના પ્રારંભે સિંહોના હુમલામાં જાન ગુમાવનારા સ્થાનિક નાગરિકોના આત્માની શાંતિ માટે બે મિનિટનું મૌન પાળીને ભાવભીની શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરવામાં આવી હતી. આ બેઠકનું સફળ સંચાલન અને નેતૃત્વ જાણીતા પર્યાવરણવિદ્ શ્રી તખુભાઈ સાંડસુરે કર્યું હતું. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, માનવ જિંદગીઓ અત્યંત મૂલ્યવાન છે. કૃષિ ક્ષેત્ર અને સ્થાનિક ગૃહ ઉદ્યોગોને નુકસાન પહોંચાડતા સિંહોના હુમલાના આ ભયજનક ઘટનાક્રમને જરાય નજરઅંદાજ કરી શકાય નહીં.
આ મામલે અત્યાર સુધી શું થયું?
અમરેલી જિલ્લામાં સિંહો અને વન્યજીવોના હુમલાથી સ્થાનિક ખેડૂતો અને માલધારીઓમાં ભારે ફફડાટ વ્યાપેલો છે, જેના વૈજ્ઞાનિક અને પર્યાવરણીય કારણો શોધવા માટે આ બેઠકમાં વિવિધ નિષ્ણાતોએ પોતાના મંતવ્યો રજૂ કર્યા હતા. જાણીતા જીવશાસ્ત્રી શ્રી બીપીનભાઈ જોશીએ સિંહોના બદલાયેલા આક્રમક વર્તન પાછળનું જૈવિક કારણ આપતા જણાવ્યું કે, સિંહોના શરીરમાં અતિશય ક્રોધના કારણે 'કોર્ટીઝોલ' (Cortisol) નામના હોર્મોનનું તત્વ ઝરવાના લીધે તેઓ હિંસક બની રહ્યા છે.
બીજી તરફ, સિંહ વિશેષજ્ઞ શ્રી મંગળુભાઈ ખુમાણે પૃથ્વીના વધી રહેલા તાપમાન (ગ્લોબલ વોર્મિંગ) ને આ હુમલા માટે મુખ્ય કારણ ગણાવ્યું હતું. વર્ષોથી સિંહોની વચ્ચે ઉછરેલા અને 'સિંહ દોસ્ત' તરીકે જાણીતા શ્રી હસમુખભાઈ પટેલે પોતાના જાતઅનુભવો શેર કરતા કહ્યું કે, જંગલમાં વધી રહેલી માનવીય ખલેલ સિંહોની શાંતિ છીનવી રહી છે, જે અટકવી જોઈએ. માનવ-સિંહના સબંધો પર રિસર્ચ કરી રહેલા શ્રી રમેશભાઈ ચૌહાણે પણ જણાવ્યું કે સિંહના લાંબા અસ્તિત્વ માટે સ્થાનિક સમાજની સ્વીકૃતિ ખૂબ જ જરૂરી છે.
મહત્વના મુદ્દાઓ:
વૈજ્ઞાનિક કારણો: સિંહોમાં આક્રમકતા વધવા પાછળ શરીરમાં ઝરતું 'કોર્ટીઝોલ' તત્વ અને ગરમીનો વધારો મુખ્ય જવાબદાર.
માનવીય ખલેલ જવાબદાર: ગીરના જંગલો અને રેવન્યુ વિસ્તારોમાં સિંહોના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં માનવીય દખલગીરી વધતા ઘર્ષણ વધ્યું.
અભ્યાસની માંગ: વન વિભાગ, વન્યજીવ પ્રેમીઓ અને સામાજિક અગ્રણીઓને સાથે રાખીને સિંહોના સાયકોલોજીકલ બિહેવિયર પર સંશોધન કરવાની અપીલ.
પર્યાવરણપ્રેમીઓની હાજરી: બેઠકમાં વર્ષાબેન જોશી, ડો. ભારતીબેન બોરડ, જીલુભાઈ વાળા, સંજયભાઈ મકવાણા અને દિવ્યાબેન સોજીત્રા સહિતના અગ્રણીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા.
તેની સામાન્ય જનતા પર શું અસર થશે?
આ ચિંતન બેઠકના તારણોથી સામાન્ય જનતા અને સીમ વિસ્તારમાં રહેતા ખેડૂતોમાં સિંહો પ્રત્યેનો ગુસ્સો ઓછો થશે અને વન્યજીવોના બદલાતા વર્તન પ્રત્યે સમજણ વધશે. નિષ્ણાતોના સૂચનોનો અમલ થવાથી વન વિભાગ સિંહોના મૂવમેન્ટ એરિયા પર વધુ સારી નજર રાખી શકશે, જેનાથી ભવિષ્યમાં નિર્દોષ માનવ જિંદગીઓ બચાવી શકાશે.
જંગલ વિસ્તારમાં માનવીય ખલેલ અને ગેરકાયદે લાયન શો બંધ થવાથી સિંહો ફરી પોતાના મૂળ સ્વભાવ તરફ વળશે, જેથી માલધારીઓ અને વન્યજીવો વચ્ચે સદીઓ જૂની પરંપરાગત એકતા અને સાયુજ્ય ફરી સ્થાપિત થઈ શકશે.
હવે પછીની કાર્યવાહી શું હશે?
ગુર્જરી પર્યાવરણ ટ્રસ્ટ દ્વારા આ બેઠકમાં રજૂ થયેલા તમામ સ્પીકર્સના તારણો અને સૂચનોને એકત્રિત કરીને એક વિસ્તૃત રિપોર્ટ તૈયાર કરવામાં આવશે. આ અહેવાલ આગામી દિવસોમાં ગાંધીનગર ખાતે વન વિભાગના ઉચ્ચ અધિકારીઓ અને મુખ્ય વન સંરક્ષક (PCCF) ને સોંપવામાં આવશે, જેથી વન વિભાગ સ્થાનિક સ્તરે 'ટ્રેકર ટીમ' ની સંખ્યા વધારીને માનવ-સિંહ સંઘર્ષ ઘટાડવા નક્કર એક્શન પ્લાન બનાવી શકે.
