ગુજરાતના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં વિકાસ પરિયોજનાઓ અને ખેડૂતોના જમીન અધિકારો વચ્ચેનો સંઘર્ષ ફરી એકવાર સપાટી પર આવ્યો છે. અમદાવાદ જિલ્લાના ધોળકા તાલુકાના સરગવાળા ગામ ખાતે છેલ્લા સાત દિવસથી સ્થાનિક ખેડૂતો આક્રમક આંદોલન ચલાવી રહ્યા છે. ખેડૂતોનો ગંભીર આક્ષેપ છે કે તેમની લેખિત સહમતિ વગર અને એક પણ રૂપિયાનું વળતર ચૂકવ્યા વિના, વહીવટી તંત્ર અને કંપનીઓ દ્વારા તેમની કિંમતી ખેતીલાયક જમીનોમાંથી ગેરકાયદેસર રીતે ગેસ પાઇપ લાઇન પસાર કરવાની કામગીરી કરવામાં આવી રહી છે. આ અન્યાય સામે સરગવાળા સહિત આસપાસના ૧૦ ગામોના હજારો ખેડૂતો એકઠા થયા છે અને વિરોધ પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે.
આ આંદોલનને હવે મોટું રાજકીય પીઠબળ પણ મળ્યું છે. આમ આદમી પાર્ટી (AAP) ના પ્રદેશ યુવા પ્રમુખ બ્રિજરાજ સોલંકીએ સરગવાળા ગામની મુલાકાત લઈને પીડિત ખેડૂતોની વેદના અને સળગતી સમસ્યાઓ જાણી હતી. ખેડૂતોના આક્રોશને વાચા આપવા માટે બ્રિજરાજ સોલંકી પોતે પણ ખેડૂતોની સાથે અનિશ્ચિતકાલીન ઉપવાસ પર બેસી ગયા છે. તેમણે મંચ પરથી "ખેડૂતોના ખેતરમાં ગેસ પાઇપ લાઇન નાખવાનું બંધ કરો" ના નારા લગાવ્યા હતા અને જણાવ્યું હતું કે ખેડૂતોએ સત્તાધીશો કે કંપનીઓના ડર નીચે જીવવાની જરૂર નથી. આ ગેરકાયદેસર કામગીરી સામે હવે ઈંટનો જવાબ પથ્થરથી આપવાની રણનીતિ ઘડાઈ ચૂકી છે.
આ આંદોલનને સંગઠકો દ્વારા સંપૂર્ણપણે 'બિનરાજકીય' સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું છે, જેથી કરીને તમામ પક્ષના ખેડૂતો તેમાં જોડાઈ શકે. જ્યાં સુધી સરકાર અથવા સંબંધિત ગેસ કંપની આ લાઇન આગળ ન વધારવા અંગેની અથવા યોગ્ય વળતર આપવા અંગેની સત્તાવાર લેખિત બાંહેધરી નહીં આપે, ત્યાં સુધી આ આંદોલન સળંગ ચાલુ રાખવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ લડતમાં વડીલો અને યુવાનો મોટી સંખ્યામાં જોડાઈ રહ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે જમીન સંપાદન અને વળતરનો આ મુદ્દો આગામી દિવસોમાં સમગ્ર અમદાવાદ અને સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના રાજકારણમાં મોટો ગરમાવો લાવી શકે છે.
ખેડૂતોનો વિરોધ: ધોળકા તાલુકાના સરગવાળા ગામે ૧૦ ગામોના ખેડૂતો છેલ્લા સાત દિવસથી ગેસ લાઇનના પ્રોજેક્ટ સામે આંદોલન કરી રહ્યા છે.
ગંભીર આક્ષેપો: ખેડૂતોની સહમતિ લીધા વિના અને કોઈપણ પ્રકારનું આર્થિક વળતર આપ્યા વિના જમીનમાંથી ગેરકાયદેસર લાઇન નાખવાનો આક્ષેપ.
રાજકીય સમર્થન: 'આપ' ના પ્રદેશ યુવા પ્રમુખ બ્રિજરાજ સોલંકી ખેડૂતોના સમર્થનમાં સરગવાળા ગામે જાતે ઉપવાસ પર બેઠા.
લેખિત બાંહેધરીની માંગ: જ્યાં સુધી સરકાર આ કામગીરી રોકવા અથવા વળતર અંગે લેખિત ખાતરી નહીં આપે ત્યાં સુધી આંદોલન ચાલુ રાખવાનો મક્કમ નિર્ધાર.
બિનરાજકીય મોરચો: આ લડતને ખેડૂતોના હિત માટે બિનરાજકીય રાખવામાં આવી છે, જેમાં હજારો વડીલો અને યુવાનો જોડાઈ રહ્યા છે.
ગુજરાતમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ગેસ ગ્રીડ અને ઈન્ડસ્ટ્રીયલ કોરિડોરના વિકાસ માટે જમીન સંપાદન (Land Acquisition) હંમેશા એક સંવેદનશીલ મુદ્દો રહ્યો છે. ધોળકા અને તેની આસપાસના વિસ્તારો વ્યાપારીક દ્રષ્ટિએ ખૂબ મોંઘી જમીનો ધરાવે છે. ભૂતકાળમાં પણ દક્ષિણ ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્રમાં પાવર ગ્રીડ કે ગેસ લાઇન નાખતી વખતે ખેડૂતો અને તંત્ર સામસામે આવી ચૂક્યા છે. યોગ્ય વળતર ન મળવાને કારણે ખેડૂતો આર્થિક રીતે પાયમાલ થવાની ભીતિ અનુભવી રહ્યા છે.
ભવિષ્યની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, જો વહીવટી તંત્ર દ્વારા આ મામલે તાત્કાલિક મધ્યસ્થતા કરીને ખેડૂતો સાથે વાટાઘાટો કરવામાં નહીં આવે, તો આ આંદોલન સુરેન્દ્રનગર અને વિરમગામ સુધી વિસ્તરી શકે છે. 'આપ' દ્વારા આ મુદ્દાને ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર ઉઠાવવામાં આવતા શાસક પક્ષ ભાજપ માટે ગ્રામીણ વોટબેંક સાચવવી મુશ્કેલ બની શકે છે. આગામી સમયમાં પ્રોજેક્ટની કાનૂની કાયદેસરતા અને વળતરની ટકાવારી નક્કી કરવા માટે હાઈકોર્ટના દરવાજા પણ ખટખટાવવામાં આવી શકે છે, જેનાથી આ પ્રોજેક્ટમાં મોટો વહીવટી વિલંબ થવાની શક્યતા છે.
ધોળકાના સરગવાળામાં ચાલી રહેલો આ સંઘર્ષ એ વાતનું પ્રતીક છે કે વિકાસની પ્રક્રિયામાં સ્થાનિક હિતધારકો અને ખેડૂતોનો વિશ્વાસ જીતવો કેટલો અનિવાર્ય છે. કોઈપણ વિકાસ પ્રોજેક્ટ ખેડૂતોના ભોગે અથવા કાયદાકીય પ્રક્રિયાના ઉલ્લંઘન સાથે ન થવો જોઈએ. સરકારે બંધ બારણે નિર્ણયો લેવાને બદલે ખેડૂતો સાથે ખુલ્લા મને ચર્ચા કરીને વ્યાજબી વળતરની ફોર્મ્યુલા નક્કી કરવી જોઈએ, જેથી વિકાસ પણ રૂંધાય નહીં અને જગતના તાતને પણ પોતાનો અધિકાર મળી રહે.
