કાશ્મીરમાં હાલ એક અસામાન્ય સમસ્યા જોવા મળી રહી છે: માંસપ્રિય કાશ્મીરીઓ માટે મટનની અછત. આ અછતનું મૂળ કારણ પંજાબ દ્વારા ખીણમાં પશુધન લઈ જતા વાહનો પર લાદવામાં આવેલો 'લેવી' (કર) છે. આ લેવી, જે વેપારીઓના મતે ગયા વર્ષથી શરૂ થઈ છે, તેણે ટ્રક દીઠ ₹25,000 સુધીનો વધારાનો બોજ ઉભો કર્યો છે, જેના પરિણામે મટનના ભાવમાં પણ વધારો થયો છે.
આ સંકટ એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે કાશ્મીરમાં લગ્નની મોસમ પૂરબહારમાં ખીલી છે (એપ્રિલથી ઓક્ટોબર). પરંપરાગત કાશ્મીરી બહુ-વાનગી ભોજન, 'વાઝવાન'માંથી મટનની વાનગીઓ ગાયબ થઈ રહી છે, જે સ્થાનિકો માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. અબ્દુલ રશીદ ભટ્ટ જેવા ઘણા પરિવારો તેમની દીકરીઓના લગ્ન માટે મટન વગરના વાઝવાનની કલ્પના પણ કરી શકતા નથી.
વેપારીઓ જણાવે છે કે પંજાબ સરહદ પર ટ્રક દીઠ ₹25,000 સુધીનો કર વસૂલવામાં આવે છે, જે સીધો ગ્રાહક પર ભાવ વધારા રૂપે આવે છે. અગાઉ ₹700 પ્રતિ કિલો મળતું મટન હવે ₹750 પ્રતિ કિલોના ભાવે વેચાઈ રહ્યું છે, અને તે પણ પૂરતા પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ નથી. આના કારણે નાના વેપારીઓ અને કેટરર્સ પણ મુશ્કેલીમાં મુકાયા છે.
કાશ્મીર પ્રશાસને પંજાબના આ પગલાને 'ગેરકાયદેસર અને મનસ્વી' ગણાવ્યું છે. કાશ્મીરના ડેપ્યુટી સેક્રેટરી (ગૃહ વિભાગ) દ્વારા પંજાબના તેમના સમકક્ષને પત્ર લખીને આ મુદ્દાના તાત્કાલિક નિરાકરણની માંગ કરવામાં આવી છે. આ પત્રમાં જણાવાયું છે કે આ કર પશુધન સપ્લાય ચેઇનને ગંભીરપણે અસર કરી રહ્યો છે અને કાશ્મીરની આર્થિક તેમજ સામાજિક વ્યવસ્થા પર નકારાત્મક અસર કરી રહ્યો છે.
આ મુદ્દો માત્ર આર્થિક નથી, પરંતુ કાશ્મીરની સાંસ્કૃતિક ઓળખ સાથે પણ જોડાયેલો છે. વાઝવાન એ કાશ્મીરની મહેમાનગતિ અને પરંપરાનો અભિન્ન અંગ છે. મટનની અછત અને ભાવવધારો સ્થાનિકોના રોજિંદા જીવન અને સામાજિક પ્રસંગો પર સીધી અસર કરી રહ્યો છે, જેના કારણે રોષ અને હતાશા વ્યાપી રહી છે.
આ પરિસ્થિતિનું તાત્કાલિક નિરાકરણ ન આવે તો લગ્નની મોસમમાં વધુ મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે. બંને રાજ્યો વચ્ચે સંવાદ અને સહયોગ દ્વારા આ 'લેવી' ના મુદ્દાનો ઉકેલ લાવવો અનિવાર્ય છે, જેથી કાશ્મીરના લોકો ફરીથી તેમના પરંપરાગત વાઝવાનનો આનંદ માણી શકે અને વેપારીઓને પણ રાહત મળે.
