આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ પાનશેરિયાએ બુધવારે, 2 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ જણાવ્યું કે ગુજરાતની ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ કન્ટ્રોલ એડમિનિસ્ટ્રેશને ઓગસ્ટમાં 42.9 ટન કથિત ભેળસેળવાળા ખોરાકના ઉત્પાદનો જપ્ત કર્યા અને 50 દવા દુકાનોના વેચાણ લાઇસન્સ રદ કર્યા. મંત્રીએ વધુમાં કહ્યું કે બે દવા ઉત્પાદક કંપનીઓ બંધ કરાવવાનો આદેશ થયો અને આઠના લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ થયા. અગિયાર દવાઓના મેન્યુફેક્ચરિંગ લાઇસન્સ પણ રદ થયા. પ્રયોગશાળા તપાસમાં નમૂનામાં ખામી મળતાં વીસ દવા ઉત્પાદકોને નોટિસ આપાઈ.
બ્લડ સ્ટોરેજ સેન્ટરોની તપાસમાં 42માંથી ત્રણ બંધ કરાવાનો આદેશ થયો અને બારને નોટિસ આપાઈ. મંત્રીએ કહ્યું કે ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં વેચાતી એન્ટિબાયોટિક દવાઓની ગુણવત્તા ચકાસવા વિશેષ અભિયાન યોજાયું અને 588 નમૂના લેવાયા, જેના પરિણામો બાકી છે. આરોગ્ય મંત્રીની કચેરીના નિવેદન મુજબ રેસ્ટોરાં અને ઢાબાની સ્વચ્છતા તેમજ ગુણવત્તા માટે 1,625થી વધુ ખાદ્ય એકમોની તપાસ થઈ. 306 એકમોને સુધારા નોટિસ આપાઈ અને ગંભીર બેદરકારી માટે 38 એકમો સામે કડક કાર્યવાહી થઈ, જેમાં લાઇસન્સ રદનો સમાવેશ છે. આ કાર્યવાહી સુરત મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન, વલસાડ, આણંદ, જામનગર અને મહેસાણામાં થઈ હોવાનું જણાવાયું.
ખાદ્ય વ્યવસાયોની તપાસ 2,238થી વધુ થઈ અને પ્રયોગશાળા માટે 2,591 નમૂના લેવાયા. આ સમયગાળામાં તેલ, મરચું પાવડો અને દૂધ સહિત 42,988 કિલોગ્રામ કથિત ભેળસેળવાળી ખાદ્ય વસ્તુઓ જપ્ત થઈ, જેની કિંમત 93 લાખ રૂપિયા ગણાઈ. તેમાં પાટણમાં 14,709 કિલો તેલ અને 6,495 કિલો ખાદ્ય તેલ, સુરતના કામરેજમાં 5,157 કિલો ઘી, જામનગરમાં 7,138 કિલો દૂધ અને બનાસકાંઠાના ડીસામાં 6,071 કિલો મરચું પાવડાનો સમાવેશ છે.
ડેરી એનાલોગ એટલે કે છોડ આધારિત કે કૃત્રિમ ડેરી વિકલ્પોના ગેરકાયદે વેચાણ અને ઉપયોગ માટે 3,078 પેઢીઓ તપાસાઈ અને 145 શંકાસ્પદ નમૂના લેવાયા. 2.5 કિલો નિમ્ન કક્ષાનો ડેરી એનાલોગ નષ્ટ કરાયો, જેની કિંમત 7.54 લાખ રૂપિયા ગણાઈ. અમદાવાદના ત્રાગડ વિસ્તારમાં વગર લાઇસન્સ ચાલતી આંકી હર્બલ પેઢી પાસેથી 2.68 લાખ રૂપિયાથી વધુના ગેરકાયદે સૌંદર્ય પ્રસાધનો જપ્ત થયા હોવાનું વિભાગે જણાવ્યું.
આ આંકડા ઓગસ્ટ મહિનાની કામગીરીના છે અને મંત્રીએ તે બુધવારે જાહેર કર્યા. અમદાવાદ અને ગુજરાતના વાચકો માટે આ ખબર રસોડા અને દવાની દુકાન બંનેને અડે છે. તેલ, ઘી, દૂધ અને મરચું પાવડો રોજિંદા રસોડાના પદાર્થો છે. ભેળસેળથી આરોગ્યને નુકસાન થાય અને ઈમાનદાર વેપારીને પણ અવિશ્વાસનો સામનો કરવો પડે. ડેરી એનાલોગનું નિયમન એટલા માટે જરૂરી છે કે ગ્રાહકને ખબર હોવી જોઈએ કે તે દૂધની ચીજ ખરીદે છે કે વિકલ્પ. ગેરકાયદે સૌંદર્ય પ્રસાધનો ચામડી અને આંખ માટે જોખમી બની શકે.
એન્ટિબાયોટિક નમૂનાના પરિણામો બાકી હોવાથી ગ્રામ્ય વિસ્તારની દવાઓ અંગે અંતિમ ચિત્ર હજુ આવ્યું નથી. 588 નમૂના લેવાયા તે દર્શાવે છે કે તંત્રે ગામડાં સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કર્યો. પરિણામ આવે ત્યારે જ કઈ દવા નિમ્ન કક્ષાની માલૂમ પડી તે કહી શકાય. બ્લડ સ્ટોરેજ સેન્ટર બંધ કરાવવું ગંભીર પગલું છે, કારણ કે લોહીની સુરક્ષા જીવન સાથે જોડાયેલી છે. ત્રણ કેન્દ્ર બંધ અને બારને નોટિસ એ સૂચવે છે કે તપાસ ચાલુ રહેશે.
ગ્રાહકોએ બિલ માંગવું, પેકેટ પર લાઇસન્સ નંબર અને ઉત્પાદન તારીખ જોવી, અસાધારણ સસ્તા દરથી બચવું અને શંકા થાય તો એફડીસીએ કે એએમસીની ફૂડ સેફ્ટી ટીમને જાણ કરવી જોઈએ. રેસ્ટોરાં ચાલકોએ સુધારા નોટિસને હળવામાં ન લેવી. 306 નોટિસ અને 38 કડક કાર્યવાહી બતાવે છે કે પુનરાવર્તિત ખામી મોંઘી પડી શકે. દવા દુકાનોએ લાઇસન્સ, સ્ટોરેજ તાપમાન અને બિલની નોંધ ચુસ્ત રાખવી. અમદાવાદના ત્રાગડ કેસ યાદ અપાવે છે કે વગર લાઇસન્સનો વ્યવસાય શહેરમાં પણ ચાલી શકે છે, તેથી સ્થાનિક તપાસ જરૂરી છે.
આગામી પગલામાં એન્ટિબાયોટિક નમૂનાનાં પરિણામ, નોટિસ પામેલી કંપનીઓનો જવાબ અને બ્લડ સેન્ટરની પાલન રિપોર્ટ મહત્વની રહેશે. સપ્ટેમ્બરમાં પણ તહેવારો નજીક હોવાથી મિઠાઈ, તેલ અને ઘીની માંગ વધે છે. ત્યારે ભેળસેળનું જોખમ પણ વધે. નાગરિકોએ માત્ર કિંમત નહીં, ગુણવત્તા જોવી. આજની સરકારી ખબરનો સાર છે: ઓગસ્ટમાં 42.9 ટન ખોરાક જપ્ત, 93 લાખની કિંમત, 50 દવા દુકાનના લાઇસન્સ રદ, બે ઉત્પાદક બંધ, અને અમદાવાદ સહિત રાજ્યમાં તપાસ ચાલુ.
તહેવારોની મોસમમાં તેલ, ઘી અને મસાલાની માંગ વધે છે ત્યારે ભેળસેળના કેસ પણ ઇતિહાસમાં વધતા જોવા મળ્યા છે. ગ્રાહકે પેકેટની સીલ, બૅચ નંબર અને એફએસએસએઆઈ લાઇસન્સ જોવું. ઢીલા મરચાં કે ઘી વગર બિલના ન લેવા. રેસ્ટોરાંમાં રસોડાની સ્વચ્છતા દેખાય તો પણ નમૂના પ્રયોગશાળામાં જ નક્કી થાય. 588 એન્ટિબાયોટિક નમૂનાનાં પરિણામ આવે ત્યારે ગ્રામ્ય દવા દુકાનો અંગે વધુ સ્પષ્ટતા મળશે. ત્યાં સુધી ડોક્ટરની સલાહ વગર એન્ટિબાયોટિક ન લેવી. અમદાવાદના ત્રાગડ કેસ બતાવે છે કે વગર લાઇસન્સનો હર્બલ ધંધો શહેરી વિસ્તારમાં પણ ચાલી શકે, તેથી સૌંદર્ય પ્રસાધન ખરીદતી વખતે બિલ અને લાઇસન્સ માંગવા.
