નર્મદા જિલ્લાના સાગબારા તાલુકામાં ચૌરી અમાસનો દિવસ ખેડૂતો અને આદિવાસી સમાજ માટે ખાસ મહત્વનો છે. આ વર્ષે 23 ઓગસ્ટના રોજ ઉજવાયેલા આ તહેવારમાં સ્થાનિક ખેડૂતો પોતાના બળદોને ખેતીના કામથી આરામ આપીને તેમની પૂજા કરે છે. આ પરંપરા વર્ષોથી ચાલી આવે છે અને તેમાં પ્રકૃતિ પ્રેમ અને પશુઓ પ્રત્યેની કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત થાય છે. કેમ કે બળદો ખેતીના મુખ્ય સાથી છે, તેથી આ દિવસે તેમને વરરાજા જેવું સ્વાગત કરવામાં આવે છે. આ તહેવાર ક્યાંથી શરૂ થયો? તેની પાછળનું કારણ પ્રકૃતિ અને પૂર્વજોની વારસો છે.
ચૌરી અમાસની પરંપરા શું છે?
સાગબારા તાલુકાના આદિવાસી સમાજમાં ચૌરી અમાસ શ્રાવણ માસની અમાવસ્યાના દિવસે આવે છે. આ દિવસે ખેડૂતો પોતાના બળદોને સ્નાન કરાવે છે, રંગબેરંગી રંગોથી શણગારે છે અને મંદિરમાં લઈ જઈને પૂજા કરે છે. મંદિરમાં પાંચ ફેરા ફરાવ્યા પછી બળદોને ગામમાં દોડાવવામાં આવે છે. દિવસના અંતે ઘરે પરત ફરીને તેમની આરતી ઉતારવામાં આવે છે અને મીઠા રોટલા ખવડાવવામાં આવે છે. આ પરંપરા માત્ર પૂજા જ નહીં, પરંતુ પશુઓ પ્રત્યેની સમર્પણની ભાવના પણ દર્શાવે છે. સ્થાનિક વડીલો કહે છે કે આ તહેવારથી ખેતરમાં સમૃદ્ધિ આવે છે અને વર્ષભરની મહેનતનું ફળ મળે છે.
આધુનિક યુગમાં પરંપરાનું મહત્વ
આજના મશીનરીના જમાનામાં પણ સાગબારાના ખેડૂતો બળદોનો ઉપયોગ ખેતી માટે કરે છે. આદિવાસી સમાજ પ્રકૃતિ પ્રેમી હોવાથી પૂર્વજોની આ પરંપરાને જીવંત રાખે છે. ગુજરાતના અન્ય તહેવારો જેમ કે નવરાત્રિ કે રણ ઉત્સવની જેમ, આ પરંપરા પણ સ્થાનિક સંસ્કૃતિને જાળવી રાખે છે. તાજેતરમાં ગુજરાત સરકારના તરફથી આવા તહેવારોને પ્રોત્સાહન મળ્યું છે, જેમાં લગભગ 500થી વધુ ખેડૂતો ભાગ લે છે. એક સ્થાનિક ખેડૂત ભરતભાઈએ કહ્યું, "આ તહેવાર અમારા માટે જીવનનો ભાગ છે, જેમાં પશુઓને કુટુંબના સભ્ય જેવું માન આપીએ છીએ." આ પરંપરા ગુજરાતના આદિવાસી તહેવારોમાં અનોખી છે અને તેમાં પર્યાવરણ જાળવણીનો સંદેશ પણ છુપાયેલો છે.
સ્થાનિક પ્રસંગ અને ભવિષ્ય
સાગબારા તાલુકામાં આ તહેવારની ઉજવણી ધામધૂમથી થાય છે, જ્યાં ગામના લોકો એકઠા થઈને નાચે છે અને વાતો કરે છે. આ પરંપરા વર્ષોથી ચાલી આવે છે અને આજે પણ યુવાનો તેને જાળવી રાખે છે. ભવિષ્યમાં આ તહેવારને પર્યટન તરીકે વિકસાવવાની શક્યતા છે, જેમ કે ગુજરાતના અન્ય આદિવાસી તહેવારો જેમ કે તારનેતર મેળા કે કવંત મેળા. તેમાં સ્થાનિક હસ્તકલા અને વાનગીઓનું પ્રદર્શન પણ કરી શકાય. આ તહેવાર ગુજરાતની સમૃદ્ધ આદિવાસી સંસ્કૃતિને દર્શાવે છે અને પ્રકૃતિ સાથેના જોડાણને મજબૂત બનાવે છે.
