માર્ગ પરિવહન અને ધોરીમાર્ગ મંત્રાલય કારમાં 'એડવાન્સ્ડ ઈમરજન્સી બ્રેકિંગ સિસ્ટમ' (AEBS) ફરજિયાત બનાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. આ ADAS (એડવાન્સ્ડ ડ્રાઈવર આસિસ્ટન્સ સિસ્ટમ્સ)નો એક ભાગ છે, જે આગળથી ટક્કર થવાનું જોખમ હોય ત્યારે આપમેળે બ્રેક લગાવી શકે છે. સરકારનો ઈરાદો ઓક્ટોબર ૨૦૩૨ સુધીમાં M1-કેટેગરીના તમામ વાહનો માટે આ સુવિધા ફરજિયાત કરવાનો છે. હાલમાં, સરકારે આ નિયમનનો ડ્રાફ્ટ (ખરડો) જાહેર કર્યો છે અને જનતાને તેમના પ્રતિભાવો આપવા માટે ૩૦ દિવસનો સમય આપ્યો છે.
AEBS શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
AEBS એ વાહનમાં લગાવવામાં આવતી એક એવી સિસ્ટમ છે જે આગળથી ટક્કર થવાનું જોખમ પારખી શકે છે અને આપમેળે બ્રેક લગાવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો ડ્રાઈવર વાહન ચલાવતી વખતે આગળના વાહનને જોવાનું ચૂકી જાય, તો આ સિસ્ટમ જોખમને ઓળખી લે છે અને બ્રેક લગાવીને મદદ કરે છે.
આનો ઉદ્દેશ્ય અકસ્માતોને રોકવાનો છે, અથવા જો ટક્કર થાય તો તેનાથી થતા નુકસાનને ઘટાડવાનો છે. જો કે, આ સિસ્ટમ દરેક અકસ્માતને રોકવાની ખાતરી આપતી નથી; તેથી ડ્રાઈવરોએ રસ્તા પર સતર્ક રહેવું જરૂરી છે.
કારમાં આ સુવિધા ક્યારે ફરજિયાત બનશે?
તમામ વાહનોમાં એકસાથે આ નિયમ લાગુ કરવાને બદલે, સરકારે તેને તબક્કાવાર રીતે અમલમાં મૂકવાની યોજના બનાવી છે.
૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૮થી: AEBS ધરાવતી M1-કેટેગરીની પેસેન્જર કારો અને N1-કેટેગરીના હળવા માલવાહક વાહનોએ નિર્ધારિત નિયમોનું પાલન કરવું પડશે.
૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૩૦થી: નવી બનતી M1-કેટેગરીની તમામ કાર મોડલ્સ માટે AEBS ફરજિયાત બનાવવાનો પ્રસ્તાવ છે.
૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૩૨થી: આ નિયમન અસ્તિત્વમાં રહેલા M1-કેટેગરીના કાર મોડલ્સને પણ લાગુ થઈ શકે છે.
આના દ્વારા, સરકારનો ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે આવનારા વર્ષોમાં વધુમાં વધુ કારોમાં આ સુરક્ષા સુવિધા ઉપલબ્ધ હોય.
કારના સ્ટીયરિંગ અને લેન જાળવી રાખવા (લેન કીપિંગ) અંગેના નિયમો.
સરકાર માત્ર ઓટોમેટિક બ્રેકિંગ સિસ્ટમ પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત નથી કરી રહી; તે વાહનના સ્ટીયરિંગ અને લેન જાળવી રાખવા (લેન કીપિંગ) સંબંધિત નિયમો લાવવાની પણ તૈયારી કરી રહી છે. સ્ટીયરિંગ સંબંધિત બળો (forces) માટે નવા ધોરણો લાગુ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે, જે ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૭થી અમલમાં આવશે. જોકે, ત્રણ પૈડાંવાળા વાહનો (જેમાં સ્ટીયરિંગ વ્હીલ હોતું નથી), મોટરસાયકલો અને અમુક વિશિષ્ટ વાહનોને આ જરૂરિયાતોમાંથી મુક્તિ મળવાની અપેક્ષા છે.
વધુમાં, સ્વચાલિત (ઓટોમેટેડ) સ્ટીયરિંગ સિસ્ટમ ધરાવતા વાહનો ચોક્કસ નિયમોને આધીન રહેશે. એવી કારો માટે પણ અલગ ધોરણો પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવી રહ્યા છે, જેમાં વાહન પોતાની લેનમાંથી બહાર નીકળી જાય ત્યારે તેને પાછું યોગ્ય માર્ગ પર લાવવા માટેની સિસ્ટમ હોય છે. ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૯થી, ટેક્સી જેવા મુસાફરોને લઈ જતા વાહનો માટે અમુક સ્ટીયરિંગ અને લેન જાળવી રાખવાની સિસ્ટમો ફરજિયાત બની શકે છે. આવા વાહનોમાં એવી સુવિધાઓ
હોવી પણ જરૂરી બની શકે છે જે ડ્રાઈવરને ઊંઘ આવવા કે ધ્યાન ભટકી જવાના કિસ્સામાં ચેતવણી આપે.
ટ્રક અને બસો માટે ઉન્નત સુરક્ષા
સરકાર ટ્રક અને બસો જેવા મોટા વાહનોની સુરક્ષા સુધારવા માટે પણ પગલાં લઈ રહી છે. જાન્યુઆરી ૨૦૨૭થી નવા ટ્રક અને બસ મોડલ્સમાં 'એડવાન્સ્ડ ઈમરજન્સી બ્રેકિંગ સિસ્ટમ્સ' (AEBS) લગાવવી ફરજિયાત કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. આ ઉપરાંત અન્ય સુરક્ષા સુવિધાઓ પણ જરૂરી બની શકે છે, જેમાં એવી સિસ્ટમોનો સમાવેશ થાય છે જે વાહનની આસપાસની એવી વસ્તુઓને ઓળખીને ડ્રાઈવરને જાણ કરે છે, જે સામાન્ય રીતે જોઈ શકાતી નથી. અન્ય પ્રસ્તાવિત સુવિધાઓમાં ડ્રાઈવરને ઊંઘ આવવા અંગેની ચેતવણીઓ અને જો વાહન પોતાની નિર્ધારિત લેનમાંથી બહાર નીકળી જાય તો તે અંગેની ચેતવણીઓનો સમાવેશ થાય છે.
ટ્રકની બ્રેકિંગ સિસ્ટમ્સ અંગેના નવા નિયમો ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૭થી અમલમાં આવે તેવો પ્રસ્તાવ છે. વધુમાં, 'ઈલેક્ટ્રોનિક સ્ટેબિલિટી કંટ્રોલ' (ESC) - જે વળાંક પર બ્રેક લગાવતી વખતે ટ્રક પર નિયંત્રણ જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે - તેને પણ ફરજિયાત બનાવવામાં આવી શકે છે.
વાહન-થી-વાહન (Vehicle-to-Vehicle) સંચાર
સરકાર ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૮થી તમામ નવા વાહનોમાં 'વ્હીકલ-ટુ-વ્હીકલ' (V2V) એટલે કે વાહન-થી-વાહન સંચાર ટેક્નોલોજી ફરજિયાત બનાવવાનું પણ વિચારી રહી છે. આ ટેક્નોલોજીની મદદથી, વાહનો એકબીજા સાથે માહિતી શેર કરી શકશે - જેમ કે તેમની ગતિ, સ્થાન અને મુસાફરીની દિશા. આનાથી ડ્રાઈવરોને નજીકના વાહનો વિશે સમયસર માહિતી મળી શકશે. આ ટેક્નોલોજી AEBS જેવી અન્ય સુરક્ષા સુવિધાઓ સાથે મળીને પણ કામ કરી શકે છે.
આગળ શું થશે?
આ ફેરફારો પાછળનો ઉદ્દેશ્ય માર્ગ અકસ્માતો અને તેના પરિણામે થતા મૃત્યુની સંખ્યા ઘટાડવાનો છે. હાલમાં, સરકારે આ નિયમોનો માત્ર એક ડ્રાફ્ટ (ખરડો) જાહેર કર્યો છે. સામાન્ય જનતાને પોતાના પ્રતિભાવો અને સૂચનો આપવા માટે ૩૦ દિવસનો સમય આપવામાં આવશે. ત્યારબાદ, મંત્રાલય આ સૂચનોની સમીક્ષા કરશે અને પછી નિયમોને આખરી ઓપ આપશે.
