ચિકનગુનિયા એક વાયરલ ચેપ છે, જે એડીસ એજીપ્તી મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે. આ એ જ મચ્છર છે જે ડેન્ગ્યુ અને ઝિકા વાયરસ પણ ફેલાવે છે. ચિકનગુનિયા વાયરસ માનવ શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે અને રોગપ્રતિકારક શક્તિને અસર કરે છે. આ રોગ સામાન્ય રીતે વરસાદની ઋતુમાં વધુ ફેલાય છે, જ્યારે મચ્છરોની સંખ્યા વધે છે. ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિને તાવ, સાંધા અને સ્નાયુઓમાં તીવ્ર દુખાવો, થાક, ત્વચા પર ફોલ્લીઓ અને માથાનો દુખાવો જેવા લક્ષણો હોઈ શકે છે. આ રોગ એક વ્યક્તિથી બીજા વ્યક્તિમાં સીધો ફેલાતો નથી, પરંતુ ફક્ત મચ્છરો દ્વારા ફેલાય છે. તેનો વાયરસ શરીરમાં સોજો અને બળતરાનું કારણ બને છે, જેના કારણે શરીર અનેક પ્રકારની પ્રતિક્રિયાઓ આપવાનું શરૂ કરે છે.
ચિકનગુનિયાનો ચેપ શરીરના ઘણા ભાગોને અસર કરી શકે છે, પરંતુ તેનું સૌથી સામાન્ય અને ચિંતાજનક લક્ષણ સાંધા અને હાડકામાં દુખાવો છે. ખૂબ તાવની સાથે, દર્દીને હાથ, પગ, ઘૂંટણ, ખભા અને પીઠમાં અસહ્ય દુખાવો થાય છે. ક્યારેક આ દુખાવો મહિનાઓ સુધી ચાલુ રહે છે, જેના કારણે ચાલવામાં અને રોજિંદા કામકાજ કરવામાં મુશ્કેલી પડે છે. કેટલાક લોકોને ત્વચા પર ફોલ્લીઓ, થાક, આંખોમાં બળતરા અને ઉબકા જેવી સમસ્યાઓ પણ થાય છે. પરંતુ સૌથી વધુ દુઃખદાયક બાબત એ છે કે હાડકાં અને સાંધામાં સોજો આવે છે, જે ધીમે ધીમે ક્રોનિક બની શકે છે. ચાલો સમજીએ કે ચિકનગુનિયામાં આ દુખાવો શા માટે થાય છે અને તેની શરીર પર શું અસર પડે છે.
ચિકનગુનિયાથી હાડકામાં દુખાવો કેમ થાય છે?
જ્યારે ચિકનગુનિયા વાયરસ શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે તે સીધી રોગપ્રતિકારક શક્તિને અસર કરે છે અને સાંધા અને હાડકાંમાં બળતરા પેદા કરે છે. આ બળતરા પીડાનું મુખ્ય કારણ બની જાય છે. વાયરસ શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને એટલી હદે સક્રિય કરે છે કે તે તેના પોતાના પેશીઓ પર હુમલો કરવાનું શરૂ કરે છે, જેનાથી બળતરા પ્રતિક્રિયા થાય છે. આ પ્રક્રિયા સાંધાની આસપાસના પ્રવાહીને અસર કરે છે, જેના કારણે ચાલતી વખતે અથવા અંગો ખસેડતી વખતે દુખાવો થાય છે.
કેટલાક કિસ્સાઓમાં, આ દુખાવો અઠવાડિયા કે મહિનાઓ સુધી રહી શકે છે, જેને પોસ્ટ વાયરલ આર્થરાઇટિસ કહેવામાં આવે છે. ચિકનગુનિયા વાયરસ હાડકાની અંદરના પેશીઓમાં સોજો અને જડતા વધારે છે. આ જ કારણ છે કે તાવ ઓછો થયા પછી પણ હાડકા અને સાંધાનો દુખાવો લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહી શકે છે. નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા લોકો અથવા જેમને પહેલાથી જ આર્થરાઇટિસ જેવી સમસ્યા છે, તેમને આ દુખાવો વધુ પીડાદાયક બને છે.
તેને કેવી રીતે અટકાવવું?
મચ્છરોથી પોતાને બચાવવા માટે, આખા શરીરને ઢાંકતા કપડાં પહેરો.
ઘરમાં અને આસપાસ પાણી એકઠું ન થવા દો.
મચ્છર ભગાડનારા અને કોઇલનો ઉપયોગ કરો.
ઘરના દરવાજા અને બારીઓ પર મચ્છરદાની અથવા જાળી લગાવો.
વરસાદની ઋતુમાં સવારે અને સાંજે મચ્છરો સામે ખાસ સાવચેતી રાખો.
જો તમને તાવ અને દુખાવો હોય, તો તાત્કાલિક તમારા ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો.
