બિહારમાં શિક્ષક ભરતી: ડોમિસાઈલ નીતિનો અમલ
બિહાર સરકારે શિક્ષક ભરતીમાં ડોમિસાઈલ નીતિ લાગુ કરી છે, જેના કારણે બિહારના રહેવાસીઓને ભરતી પ્રક્રિયામાં પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે. આ નીતિ TRE-4 (શિક્ષક ભરતી પરીક્ષા-4) અને TRE-5થી અમલમાં આવશે. આ નિર્ણય બિહારના મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમારે લીધો છે. પરંતુ સવાલ એ છે કે ડોમિસાઈલ નીતિ શું છે અને બિહારમાં આ નીતિનો ઇતિહાસ શું રહ્યો છે? ચાલો, આ વિશે વિગતે જાણીએ.
ડોમિસાઈલ નીતિ શું છે?
ડોમિસાઈલ એટલે રાજ્યનો રહેવાસી હોવું. ડોમિસાઈલ નીતિનો અર્થ એ છે કે રાજ્યની નોકરીઓમાં ફક્ત તે રાજ્યના રહેવાસીઓને જ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે. આ નીતિ હેઠળ, જે વ્યક્તિ રાજ્યનો મતદાર હોય અથવા જેના માતા-પિતા, પતિ કે પોતાનું ઘર રાજ્યમાં હોય, તે ડોમિસાઈલની શ્રેણીમાં આવે છે. આ નીતિ લાગુ થવાથી બિહારની આગામી શિક્ષક ભરતીમાં ફક્ત બિહારના રહેવાસીઓને જ પ્રાથમિકતા મળશે.
બિહારમાં ડોમિસાઈલ નીતિનો ઇતિહાસ
બિહારમાં ડોમિસાઈલ નીતિનો મુદ્દો નવો નથી. વર્ષ 2020ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં નીતિશ કુમારે આ નીતિ લાગુ કરવાનું વચન આપ્યું હતું. સરકાર બન્યા બાદ તેમણે આ નીતિ લાગુ પણ કરી, પરંતુ તે લાંબો સમય ટકી શકી નહીં. જુલાઈ 2023માં, લગભગ ઢાઈ વર્ષ બાદ, આ નીતિ રદ કરવામાં આવી. સરકારે તે સમયે દલીલ કરી હતી કે ગણિત અને વિજ્ઞાન જેવા વિષયો શીખવવા માટે યોગ્ય શિક્ષકો નથી મળી રહ્યા, જેના કારણે આ નીતિ રદ કરવી પડી.
ચૂંટણીઓ નજીક આવતાં અન્ય રાજકીય પક્ષોએ આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો. પ્રશાંત કિશોરથી લઈને આરજેડીએ પણ આ નીતિ લાગુ કરવાની માંગ કરી. આરજેડીનું કહેવું હતું કે જો તેમની સરકાર બને, તો આ નીતિ ફરીથી લાગુ કરવામાં આવશે. જોકે, જ્યારે આ નીતિ રદ કરવામાં આવી ત્યારે આરજેડી સરકારમાં હતી. બિહારમાં વિદ્યાર્થીઓએ આ મુદ્દે લાંબા સમય સુધી આંદોલન પણ કર્યું હતું, જેમાં નારો હતો: “બિહારી વોટ આપશે, બહારના નોકરી લેશે, હવે આ નહીં ચાલે!”
TRE-4 ભરતી શું છે?
બિહારમાં ટૂંક સમયમાં TRE-4 ભરતીનું આયોજન થવાનું છે. સરકારે જાહેરાત કરી હતી કે રાજ્યની 70,000થી વધુ શાળાઓમાં શિક્ષકોની નિમણૂક કરવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયા TRE 3.0ની તર્જ પર હશે, જેમાં લેખિત પરીક્ષા અને દસ્તાવેજોની ચકાસણીનો સમાવેશ થશે. નીતિશ કુમારે શિક્ષણ વિભાગને BPSC TRE-4ની પરીક્ષા ઝડપથી યોજવા સૂચના આપી છે. આ પરીક્ષા ટૂંક સમયમાં યોજાઈ શકે છે.
શા માટે છે આ નીતિ મહત્વની?
ડોમિસાઈલ નીતિ બિહારના રહેવાસીઓ માટે રોજગારની તકો વધારવા અને પલાયન રોકવા માટે મહત્વની છે. આ નીતિ બેરોજગારીના સંકટને ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. ગુજરાતના લોકો પણ આવી નીતિની માંગ કરી રહ્યા છે, જેથી સ્થાનિક યુવાનોને રાજ્યની નોકરીઓમાં પ્રાથમિકતા મળે.
