ભારત દાયકાઓથી પાકિસ્તાન અને ચીન વચ્ચેના સરહદી વિસ્તારોને પોતાના ગણાવે છે અને ત્યાં કોઈપણ સરહદને માન્યતા આપતું નથી. પરંતુ તાજેતરમાં પાકિસ્તાન અને ચીન દ્વારા આ સરહદને સંસ્થાકીય સ્વરૂપ આપવાના પ્રયાસોથી દિલ્હીમાં તીવ્ર પ્રતિક્રિયા જોવા મળી છે. આ ઘટનાક્રમ ભારતના ભૌગોલિક રાજકીય હિતો અને સાર્વભૌમત્વ માટે ગંભીર પડકારો ઊભા કરે છે.
ગયા અઠવાડિયે, પાકિસ્તાન અને ચીને 'પાકિસ્તાન-ચીન બોર્ડર જોઈન્ટ કમિશન'ને કાર્યરત કર્યું. પાકિસ્તાને આને 'મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન' ગણાવ્યું હતું, જે સરહદ વ્યવસ્થાપન, સંયુક્ત સર્વેક્ષણ, વેપાર અને લોકો વચ્ચેના જોડાણમાં સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવશે. આ પગલું ભારત માટે સીધો પડકાર છે, કારણ કે તે ભારતના સાર્વભૌમ ક્ષેત્ર પર પાકિસ્તાન અને ચીનનો દાવો મજબૂત કરે છે.
ભારતે આ પગલાને 'કોઈ કાનૂની આધાર વિનાનું' ગણાવીને સખત વિરોધ કર્યો છે. ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે ભારતના દાવા હેઠળના પ્રદેશો સાથે સંકળાયેલી કોઈપણ પાકિસ્તાન-ચીન સરહદને માન્યતા આપતું નથી. આ પ્રતિક્રિયા દર્શાવે છે કે ભારત આ મુદ્દાને કેટલો ગંભીરતાથી લઈ રહ્યું છે અને તે તેના સાર્વભૌમત્વ પર કોઈ બાંધછોડ કરવા તૈયાર નથી.
આ કરાર એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે ભારત અને ચીન વચ્ચે સરહદી તણાવ પહેલેથી જ ઊંચો છે, ખાસ કરીને લદ્દાખ ક્ષેત્રમાં. પાકિસ્તાન અને ચીન વચ્ચેનો આ નવો સહયોગ ભારતના ઉત્તરીય સરહદો પર દબાણ વધારી શકે છે અને ભવિષ્યમાં વધુ જટિલ ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિઓ ઊભી કરી શકે છે. આનાથી ક્ષેત્રીય સુરક્ષા સમીકરણોમાં પણ મોટા ફેરફારો આવી શકે છે.
આ કરાર માત્ર સરહદ વ્યવસ્થાપન પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ તે વેપાર અને લોકો વચ્ચેના જોડાણને પણ આવરી લે છે. આનો અર્થ એ થયો કે ચીન અને પાકિસ્તાન વિવાદિત પ્રદેશોમાંથી પસાર થતા વેપાર માર્ગો અને માળખાકીય સુવિધાઓનો વિકાસ કરી શકે છે, જે ભારતના હિતો માટે નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. આનાથી ચીન-પાકિસ્તાન આર્થિક કોરિડોર (CPEC) ને પણ વેગ મળી શકે છે, જે ભારતના સાર્વભૌમત્વનું ઉલ્લંઘન કરે છે.
