શિલોંગ, મેઘાલય: મેઘાલયના પૂર્વ જયંતિયા હિલ્સ જિલ્લાના મિન્સિંગત-થાંગસ્કો વિસ્તારમાં ગુરુવારે થયેલા કોલસાની ખાણના વિસ્ફોટમાં મૃતકોની સંખ્યા 28 સુધી પહોંચી. શનિવાર બપોર સુધીમાં એનડીઆરએફ ટીમોએ વધુ બે મૃતદેહ બહાર કાઢ્યા. આ ઘટના 2014માં રાષ્ટ્રીય લીલા ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા પ્રતિબંધિત રેટ-હોલ ખાણકામની ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિઓનું પરિણામ છે.
એનડીઆરએફ કમાન્ડન્ટ એચપીએસ કંદારીએ જણાવ્યું કે ત્રણ વિશેષ ટીમો ખાણની અંદર ફસાયેલા સંભવિત મજૂરોની શોધ ચાલુ રાખે છે. શિલોંગની એનઇઆઈજીઆરઆઈએચએમએસ હોસ્પિટલમાં નવ ઘાયલ મજૂરોની સારવાર ચાલી રહી છે.
નેપાળી અને અસમિયા મજૂરો પણ ભોગ
પોલીસે જણાવ્યું કે તમામ મૃતદેહોની ઓળખ થઈ નથી, પરંતુ પીડિતો નેપાળ, આસામ અને મેઘાલયના હતા. પડોશી રાજ્યોમાંથી પરિવારના સભ્યો મૃતદેહ લેવા માટે પહોંચી રહ્યા છે.
આ ઘટના ગુજરાતી સમુદાય માટે પણ ચિંતાજનક છે કારણ કે ઘણા ગુજરાતી વેપારીઓ અને કારોબારીઓ પૂર્વોત્તર ભારતમાં કોલસાના વેપારમાં સંકળાયેલા છે. અમદાવાદ અને સુરતના કેટલાક કોલસા ડીલર્સ મેઘાલયમાંથી કોલસાની સપ્લાય લે છે.
રેટ-હોલ માઈનિંગ શું છે?
રેટ-હોલ માઈનિંગમાં માત્ર 3-4 ફૂટ ઊંચી સાંકડી ટનલ ખોદવામાં આવે છે જેમાં મજૂરો પ્રવેશ કરીને કોલસો કાઢે છે, આ અત્યંત જોખમી પ્રથા છે જેમાં કોઈ સલામતી ધોરણો અથવા તબીબી સુવિધાઓ હોતી નથી.
રાષ્ટ્રીય લીલા ટ્રિબ્યુનલે 2014માં પાણી પ્રદૂષણની ચિંતાઓને કારણે મેઘાલયમાં રેટ-હોલ ખાણકામ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે પછીથી પ્રતિબંધને માન્ય રાખ્યો, પરંતુ ગેરકાયદે ઓપરેશન ચાલુ રહે છે.
મુખ્યમંત્રીએ ન્યાયિક તપાસના આદેશ આપ્યા
મેઘાલયના મુખ્યમંત્રી કોનરાડ કે સંગમાએ સોમવારે આ વિસ્ફોટની ન્યાયિક તપાસના આદેશ આપ્યા. રાજ્ય સરકારે ગુનેગારો સામે સખત પગલાંની ખાતરી આપી છે.
મુખ્યમંત્રીએ X (અગાઉ ટ્વિટર) પર લખ્યું, "રાજ્ય સરકારે આ ઘટનાની વ્યાપક તપાસના આદેશ આપ્યા છે. જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવશે અને જવાબદાર લોકો સામે સખત કાનૂની પગલાં લેવામાં આવશે. જીવનની સલામતીની વાત આવે ત્યારે કોઈ સમજૂતી નહીં કરવામાં આવે."
પ્રધાનમંત્રી અને રાષ્ટ્રપતિએ શોક વ્યક્ત કર્યો
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ પ્રધાનમંત્રી રાષ્ટ્રીય રાહત કોષમાંથી દરેક મૃતકના પરિવારને ₹2 લાખ અને ઘાયલોને ₹50,000ની સહાયતાની જાહેરાત કરી. પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલયે X પર લખ્યું, "પૂર્વ જયંતિયા હિલ્સ, મેઘાલયમાં થયેલા અકસ્માતથી દુઃખી છું. જેમણે પોતાના પ્રિયજનોને ગુમાવ્યા છે તેમના પ્રત્યે સંવેદના."
રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ પણ આ ઘટનાને પીડાદાયક ગણાવતાં શોકસંતપ્ત પરિવારો પ્રત્યે સંવેદના વ્યક્ત કરી.
બે આરોપીઓની ધરપકડ
પોલીસે ખલીહરિયાત પોલીસ સ્ટેશનમાં ભારતીય ન્યાય સંહિતા, ખાણ અને ખનિજ (વિકાસ અને નિયમન) અધિનિયમ અને વિસ્ફોટક પદાર્થ અધિનિયમની વિવિધ કલમો હેઠળ સ્વતઃસંજ્ઞાન ગુનો નોંધ્યો છે.
અત્યાર સુધી બે આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. તેમની ઓળખ ફોર્મે ચિરમાંગ (36) અને શમેહી વાર (42) તરીકે થઈ છે. બંનેને સક્ષમ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યા અને વધુ પૂછપરછ માટે ત્રણ દિવસની પોલીસ કસ્ટડીમાં મોકલવામાં આવ્યા.
ગેરકાયદે ખાણકામ ઓપરેશનમાં સંકળાયેલા અન્ય લોકોની ઓળખ અને ધરપકડના પ્રયાસો ચાલુ છે.
કેન્દ્રીય કોલસા મંત્રીની ચેતવણી
કેન્દ્રીય કોલસા મંત્રી જી કિશન રેડ્ડીએ જણાવ્યું કે મેઘાલયમાં કોઈ સરકારી કોલસાની ખાણ નથી અને ન તો કોઈ કોલસા બ્લોક હરાજી કરવામાં આવ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે ગેરકાયદે કોલસા ખાણકામ રાજ્ય સરકારની દેખરેખ હેઠળ બંધ થવું જોઈએ.
રેડ્ડીએ વધુમાં જણાવ્યું કે વારંવાર રાજ્ય સરકારોને ગેરકાયદે કોલસા ખાણકામ રોકવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે, પરંતુ માફિયા હજુ પણ ગેરકાયદે ખાણો ચલાવી રહ્યા છે અને નિર્દોષ લોકોને ત્યાં કામ કરાવી રહ્યા છે.
ગુજરાતી વેપારી સમુદાય પર અસર
અમદાવાદ અને સુરતના કેટલાક કોલસા વેપારીઓએ આ ઘટનાને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. નરોડાના કોલસા ડીલર રમેશભાઈ પટેલ કહે છે, "અમે મેઘાલયમાંથી નાના ગ્રેડનો કોલસો મંગાવતા હતા. હવે ગેરકાયદે ખાણો બંધ થશે તો સપ્લાય પર અસર પડશે."
ગુજરાતમાં વીજળીઘરો અને ઔદ્યોગિક એકમો પૂર્વોત્તર રાજ્યોમાંથી કોલસાની સપ્લાય પર આધારિત છે. આ ઘટના પછી કોલસાના ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
બચાવ કામગીરી ચાલુ
એનડીઆરએફની ટીમો અદ્યતન ગેસ શોધ સાધનો સાથે ખાણના બાકીના અન્વેષણ કરાયેલ ટનલ વિભાગોમાં શોધ અભિયાન ચાલુ રાખે છે. અધિકારીઓનો અંદાજ છે કે માળખાકીય અસ્થિરતાના જોખમને જોતાં વ્યાપક સ્થળ સફાઈ માટે ઓછામાં ઓછા 72 કલાકની જરૂર રહેશે.
મેઘાલયના કોલસા સમૃદ્ધ જિલ્લાઓમાં અંદાજે 2,400 ગેરકાયદે ખાણ સ્થળો સક્રિય હોવાનો અંદાજ છે. જિલ્લા અધિકારીઓ અને પોલીસ વિસ્તારમાં ઉચ્ચ સતર્કતા પર છે અને શોધ, તપાસ તથા અન્ય કાનૂની કાર્યવાહી ચાલુ છે.
